Yemen ile Cibuti arasında bulunan Kızıldeniz’in ağzındaki dar su yolu, Orta Doğu’nun önemli petrol geçiş noktalarından birini oluşturuyordu. Ancak bu kritik koridor, son günlerde tehdit altında. Yemen’deki İran destekli Husiler, Bab el-Mandeb Boğazı’nda gemilere saldırı tehditleri savurarak Tahran ile Washington arasındaki savaşta yeni bir cephe açmaya çalışıyor. Son 48 saat içinde, Husiler bu deniz yolundaki kontrolünü önemli ölçüde artırarak, Moça limanını ve Yemen hükümetine göre stratejik Perim Adası’nı ele geçirdi.
BOĞAZDAKİ TEHDİT
Bab el-Mandeb Boğazı, uzun zamandır küresel ticaretin hayati bir arteriydi, ancak ABD-İran savaşının Hürmüz Boğazı’nı kapatmasıyla daha da önemli hale geldi. Suudi Arabistan, son aylarda bu boğazı milyonlarca varil petrol ihraç etmek için kullanıyordu. Bab el-Mandeb olmadan, bölgeden daha az petrol çıkacak ve bu da gemi geçişlerini uzatacak, dolayısıyla enflasyonu artırarak zaten yüksek olan navlun maliyetlerini daha da yükseltecektir. Enerji Aspects’in kurucu ortağı Richard Bronze, “Bab el-Mandeb bir hayat hattıydı. Bu hayat hattını kaybetmek, piyasanın şu anki sürdürülemez durumunu anlaması için bir uyanış oldu” dedi.
PETROL İHRACATINA ETKİSİ
Savaş öncesinde, günde yaklaşık 20 milyon varil petrol Hürmüz Boğazı’ndan geçerken, bu su yolunun kapanmasıyla Suudi Arabistan ham petrolünü doğudan batıya yönlendirmeye başladı. Yanbu limanında günde yaklaşık 4.5 milyon varil ham petrol ihraç edilirken, bu miktarın büyük kısmı, yani günde yaklaşık 3 milyon varil, Bab el-Mandeb üzerinden çıkıyordu. Bronze, Husilerin tehditleri nedeniyle Suudi ham petrol akışının Ağustos ayında günde yaklaşık 400.000 varile düştüğünü ve şu anda daha da düşük olduğunu belirtti.
UZUN YOLCULUKLAR VE MALİYETLER
Boğazı atlamak isteyen birçok petrol yükü, Asya’ya ulaşmak için çok daha uzun ve dolambaçlı bir rota almak zorunda kalıyor; Süveyş Kanalı üzerinden Akdeniz’e, ardından Batı Afrika’nın kıyısı boyunca ve oradan Hint Okyanusu’na geçiş yapıyor. Bu uzun yolculuk, transit süresine yaklaşık bir ay ekleyerek navlun maliyetlerini artırıyor. Bronze, “Asya’daki birçok rafinerinin alternatif arayışına girdiğini ve bu durumun petrol yüklerini diğer bölgelerde yükselttiğini” ifade etti.
PETROL FİYATLARINDAKİ ARTIŞ
Husilerin stratejik Kızıldeniz noktalarını ele geçirdiği haberleri, petrol fiyatlarının yükselmesine yol açtı. Brent petrolünün varil fiyatı 108 dolara, WTI’nın ise 103 dolara çıkarak Mayıs ayından bu yana en yüksek seviyelerine ulaştı. Kpler’den kıdemli ham petrol analisti Johannes Rauball, Kızıldeniz’deki taşımacılık kesintileri, Suudi Arabistan’ın petrol üretim kesintileri ve Ukrayna’daki Rus enerji altyapısına yapılan saldırıların, küresel petrol fiyatlarını 100 doların üzerine çıkardığını belirtti.
ENFLASYON VE YAKIT FİYATLARI
Ham petrol, dizel üretiminde de kullanılıyor. Dizel, kamyonlar, traktörler, yük trenleri ve diğer ticari araçlar için önemli bir yakıt olarak biliniyor. ABD’de dizel fiyatları, savaşın başlangıcından bu yana %50’den fazla artarak, Cuma günü ilk kez 6 doları aştı. Enerji fiyatları, son aylarda büyük ekonomilerde artan enflasyonun önemli bir etkeni haline geldi ve bu durum, tüketiciler için borçlanma maliyetlerini artıran faiz artışlarını gündeme getirdi.
GEMİ FİRMALARININ YENİ STRATEJİLERİ
Gemi şirketleri, Kızıldeniz rotasını atlatma konusunda deneyim kazanmış durumda. 2023’ün sonlarına doğru, Husiler Gazze’deki savaş nedeniyle Bab el-Mandeb Boğazı’ndan geçen ticari gemilere saldırmaya başladı. Bu saldırılar, gemi şirketlerini daha uzun bir rotayı tercih etmeye zorladı ve yolculuklara ek haftalar ekleyerek, yakıt, sigorta ve denizci ücretlerinde daha fazla harcama yapılmasına neden oldu. Gemi verileri firması Xeneta’nın baş analisti Peter Sand, Bab el-Mandeb’den geçen gemi geçiş sayısının %60 ile %70 arasında düştüğünü tahmin ediyor. Ancak, geçişlerin sıfıra düşmesini beklemiyor ve gemi firmalarının yüksek riskli ortamlarda çalışmaya alışkın olduğunu vurguluyor. Yine de, “geçen her gemi… potansiyel bir hedef” ifadesinde bulundu.