Bağdat’ta her gün onlarca Iraklı, şehrin ilk Yahudi müzesini ziyaret ederek solmuş okul belgeleri, el yazısıyla yazılmış belgeler ve aile fotoğraflarını inceliyor. Sergiler, Irak yaşamının bir zamanlar vazgeçilmez bir parçası olan Yahudi kültürünün neredeyse tamamen yok olduğunu gözler önüne seriyor. Müzede, 1928 yılında Al-Rashid Caddesi’nde kurulan tarihi Şamaş Yahudi Okulu yer alıyor.
YAHUDİ MÜZESİNİN AÇILIŞI
Irak’taki Yahudi toplumu, geçen ay müzeyi açarak ülkenin Yahudi mirasını kutlamak için nadir bir kamu etkinliği gerçekleştirdi. Restorasyon tamamlanan binanın içinde, ziyaretçiler, Yahudi hayırsever Yacoub Shlomo Şamaş tarafından kurulan okulda eğitim gören Yahudi öğrencilerin kimlik kartları, mezuniyet belgeleri ve kişisel fotoğraflarının sergilendiği vitrinler arasında dolaşıyor. Arşiv belgelerinin üstünde bir pirinç menorah yer alırken, cilalı ahşap panellerin üzerine yerleştirilmiş başka bir yedi kollu şamdan da dikkat çekiyor.
KÜLTÜREL MİRAS VE ÖNEMLİ İSİMLER
Müze, Irak’ın Yahudi mirasından önemli figürlere de saygı duruşunda bulunuyor. Aralarında 1920’lerde ve 1930’larda Irak’ın en tanınmış sanatçılarından biri olan Salima Murad da var. Bağdat doğumlu olan Murad, geleneksel Irak Maqam’ını seslendirmesiyle tanınıyor. Yahudilerin Irak’ın kültürel hayatındaki önemli rolü, onun kariyerinde de kendini gösteriyor.
İLGİ VE ZİYARETLER
Henüz müzeyi ziyaret eden Yahudi olmadığını belirten Ammar al-Tamimi, Iraklıların müzenin açılmasından bu yana büyük ilgi gösterdiğini aktardı. İki kez müzeye giden 71 yaşındaki Bağdatlı Nabil Abdul Hameed, önce yalnız sonra kızı ve torunlarıyla tekrar geldiğini söyledi. Hameed, “Bu konuyla ilgili insanların ilgisini gördüm ve umarım bu, gelecekte büyüyecek bir iyilik tohumudur” dedi.
MÜZENİN KURULUŞU VE HİKAYESİ
Tamimi, müzenin çevredeki demografik ve ekonomik değişiklikler sonrasında okulun anısını korumak amacıyla kurulduğunu ifade etti. Şu anda ticari bir bölge içinde yer alan bina, artık okul olarak faaliyet gösteremiyor. Proje, Bağdat’ta bir Yahudi ailesinde doğan 64 yaşındaki diş hekimi Khalida Fouad Eliyahu tarafından yürütüldü.
TARİHİ MİRASIN KORUNMASI GEREKİYOR
Tarihçi Saadi al-Iraqi, müzenin açılışını memnuniyetle karşıladı ve Irak’ın Yahudi mirasının daha geniş bir şekilde korunması çağrısında bulundu. “Bu adım harika ve güzel, daha fazlasını istiyoruz,” dedi. Osmanlı yönetimi altında ve 20. yüzyılın ilk yarısında, Yahudiler Bağdat’ın nüfusunun yaklaşık beşte birini oluşturuyordu. Ancak, 1940’ların başlarında Arap milliyetçiliğinin kışkırttığı anti-Yahudi şiddet nedeniyle çoğu Yahudi bölgeden uzaklaştırıldı.
GÜNÜMÜZDE YAHUDİ TOPLUMU
1947’de Irak’taki Yahudi nüfusu yaklaşık 150.000 iken, 1950-1952 yılları arasında 125.000 Iraklı Yahudi hava köprüsüyle İsrail’e taşındı. Günümüzde resmi Irak rakamları, Bağdat’ta sadece birkaç Yahudi kaldığını gösteriyor. Kürdistan bölgesinde ise yaklaşık 90 Kürt kökenli Yahudi yaşamaya devam ediyor. Irak’ın Yahudi toplumunun mirası, başkentte, eski ticaret bölgelerinden nehir kenarındaki villalara kadar geniş bir alanda gözlemlenebiliyor.