Bağdat’ta her gün onlarca Iraklı, şehrin ilk Yahudi müzesini ziyaret ederek solmuş okul belgeleri, el yazısı belgeler ve aile fotoğraflarını inceliyor. Sergiler, Irak yaşamının bir zamanlar ayrılmaz bir parçasını gözler önüne seriyor. Müzeye ev sahipliği yapan tarihi Şamaş Yahudi Okulu, 1928 yılında Bağdat’ın öne çıkan caddelerinden El-Raşid’de kurulmuştu. Irak’ın Yahudi toplumu, geçtiğimiz ay ülkenin Yahudi mirasını kamuya açık bir şekilde kutlamak amacıyla müzeyi açtı.
İÇERİKLER VE SERGİLER
Restorasyonu tamamlanan binanın içinde, ziyaretçiler, Yahudi hayırsever Yacoub Shlomo Şamaş tarafından kurulan okulda eğitim gören öğrencilerin kişisel fotoğraflarını, kimlik kartlarını ve mezuniyet belgelerini içeren vitrinler arasında dolaşıyor. Arşiv belgelerinin üzerinde bir pirinç menorah yer alırken, diğer yedi kollu şamdan ise cilalı ahşap panellerin önünde sergileniyor. Duvarlarda yer alan çerçeveli siyah-beyaz portreler arasında, 1920 yılında modern Irak devleti kurulduğunda ilk maliye bakanı olarak görev yapan Bağdat doğumlu Yahudi Sassoon Heskel’in resmi de bulunuyor.
ÖNEMLİ İSİMLER VE KÜLTÜREL MİRAS
Müze, Irak’ın Yahudi mirasının önemli figürlerine de atıfta bulunuyor. Ünlü şarkıcı Salima Murad, Bağdat’taki bir Yahudi ailesinde doğmuş ve 1920’ler ile 1930’larda Irak’ın en tanınmış vokalistlerinden biri haline gelmişti. Murad, geleneksel Irak Maqam’ını ve daha hafif popüler şarkıları seslendirmesiyle tanınıyor. Onun kariyeri, Yahudilerin bir zamanlar Irak’ın kültürel yaşamındaki önemli rolünü yansıtıyor.
İLGİ VE ZİYARETLER
Henüz hiç Yahudi ziyaretçi gelmediğini belirten Ammar al-Tamimi, Irak’taki Yahudi toplumunun hukuki temsilcisi, müzenin açılışından bu yana Iraklıların önemli sayılarda geldiğini dile getirdi. Bağdatlı 71 yaşındaki Nabil Abdul Hameed, müzenin var olduğuna inanmadığını, ancak kendi gözleriyle görünce gerçekliği kavradığını ifade etti. İlk ziyaretini yalnız gerçekleştiren Hameed, daha sonra doktor kızı ve torunlarıyla geri döndü. “Bu konuya olan ilginin farkındayım ve bunun gelecekte büyüyecek bir iyilik tohumu olmasını umuyorum,” dedi. “Yahudiler bu ülkenin kurucuları arasındaydı ve umarım yetkililer, Yahudilerin geri dönmesi için bir şeyler yapar.”
MÜZENİN KURULUŞ AMACI
Tamimi, müzenin çevredeki demografik ve ekonomik değişimlerin ardından okulun anısını korumak amacıyla kurulduğunu söyledi. Artık müze, çevresi ticari bir bölge haline geldiği için okul olarak faaliyet gösteremiyor. Proje, Bağdat’ta bir Yahudi ailesinde doğan ve Irak’ın geri kalan küçük Yahudi topluluğunu yöneten 64 yaşındaki diş hekimi Khalida Fouad Eliyahu tarafından yürütüldü. Tamimi, müzenin tüm finansmanının Yahudi toplumu kaynaklarından sağlandığını belirtti.
TARİHSEL ARKA PLAN
Osmanlı yönetimi altında ve 20. yüzyılın ilk yarısında, Yahudiler Bağdat’ın nüfusunun yaklaşık beşte birini oluşturuyordu. Orta Doğu’daki Yahudi toplulukları, 2,500 yıldan daha uzun bir geçmişe sahip, ancak arap milliyetçiliğinden kaynaklanan Yahudi karşıtı şiddet, 1940’ların başlarında bölgeyi etkisi altına alarak çoğu Yahudiyi sürgün etti. 1947’de Irak’taki Yahudi topluluğu yaklaşık 150,000 kişiydi ve 1950-1952 yılları arasında 125,000 Iraklı Yahudi hava köprüsü ile İsrail’e taşındı. Günümüzde resmi Irak verileri, Bağdat’ta yalnızca birkaç Yahudi’nin kaldığını ve güvenlik nedeniyle sessiz yaşadıklarını gösteriyor. Kürt kökenli yaklaşık 90 Yahudi ise Kürdistan bölgesinde yaşamaya devam ediyor. Irak’taki Yahudi toplumunun mirası, eski ticaret bölgelerinden nehir kenarındaki villalara kadar başkentin her yerinde görülebiliyor.