İNGİLTERE’DE KARA DELİK BOMBASI İNŞA EDİLDİ
İngiltere’deki Southampton Üniversitesi’nden bilim insanları, laboratuvar ortamında ilk kara delik bombasını inşa ettiklerini duyurdu. Uzun zamandır teorilerde yer alan “kara delik bombası” kavramı, dönen bir kara deliğin enerjisinin, çevresine yerleştirilmiş “ayna” gibi yansıtıcı bir düzeneğin yardımıyla güçlendirilip biriktirilmesi ve nihayetinde bir patlama oluşturması fikrine dayanmaktadır. Araştırmacılar, gerçek bir kara delikle bunu yapmalarının mümkün olmadığını belirterek, laboratuvar ortamında bir kara delik modeli kullanarak güvenli bir şekilde bu yapıyı inşa etmeyi başardı. Ancak bilim insanları, sürecin temelindeki fiziksel prensiplerin tam olarak aynı olduğunu vurguluyor.
KARA DELİKTEN ENERJİ ÇIKARMA KAVRAMI
Kara delikten enerji çıkarma fikri, ilk olarak 1969 yılında fizikçi Roger Penrose tarafından öne sürülmüştü. Penrose, dönen bir kara deliğin çok yakınından geçen bir parçacığın, ünlü fizikçi Albert Einstein’ın geliştirdiği Genel Görelilik prensibi sayesinde enerji kazanabileceğini fark etmişti. Bu etki, kara deliğin çevresindeki uzay-zamanın sürüklenmesi ve hızlandırılmasıyla meydana geliyordu. İki yıl sonra başka bir fizikçi olan Yakov Zeldovich, benzer bir sürecin değişik senaryolarda da gerçekleşebileceğini keşfetti. Hızla dönen bir metal silindir etrafında hareket eden ışıkta da bu durumun gözlemlenebileceğini belirledi.
SÜPERRADYANS FENOMENİ
Zeldovich, “süperradyans” adı verilen bu etkinin, silindirin dönme frekansının ışığın frekansına eşit olduğu takdirde meydana gelebileceğini hesapladı. Ancak bu hız son derece yüksek olduğu için zorluklar içeriyordu. Zeldovich, ayrıca dönen silindiri silindirik bir ayna ile çevreleyerek enerjinin yansıtılabileceğini ve pozitif bir geri besleme döngüsü oluşturulabileceğini öne sürdü. Bu, enerjinin ya dışarı verilmesine ya da bir patlamaya neden olabileceği düşüncesine yol açıyordu. Böylece, bir kara delik bombasının yaratılabileceği ve bir süpernova kadar enerji açığa çıkarabileceği tahmin ediliyordu. Ancak bu fikirler uzun bir süre teorik düzeyde kalmıştı.
DENETİLEN DENEYLER
Hendrik Ulbricht ve ekibi, Southampton Üniversitesi’nde bahsi geçen deneyi gerçekleştirdiler. Ulbricht, Zeldovich’in geri besleme döngüsünü sergilemenin bir yolunu bularak dönen bir alüminyum silindir ve manyetik alanları kullandıklarını ifade etti. Ulbricht, ilk prototipi 2020 yılında kurduklarını belirtti. Sonraki çalışmada ise döner alüminyum silindir ve onu çevreleyen metal bobinlerden oluşan üç katmanlı bir düzenek oluşturuldu. Bu bobinler, silindirin etrafında benzer hızda dönen bir manyetik alan meydana getiriyor. Bu düzenekte bobinler ayna gibi, manyetik alan ise ışık gibi işlev görüyor. Böylece, Zeldovich’in öngördüğü üzere, silindirden yayılan daha güçlü bir manyetik alan oluşuyor.
ENERJİ VERME KAPASİTESİ
Portekiz’deki Lizbon Üniversitesi’nden Vitor Cardoso, New Scientist’e, “Düşük frekanslı bir elektromanyetik dalgayı dönen bir silindire yönlendiriyorsunuz ve geri dönen şeyin daha fazla olduğunu görüyorsunuz. Bu gerçekten akılalmaz bir şey” dedi. Söz konusu deney, gerçek kara deliklerin çevresindeki parçacıklara nasıl enerji verdiğinin anlaşılmasına katkı sağlayabiliyor.