Yapay zeka modellerinin verimliliği arttıkça enerji ve kaynak talebinin azalacağına yönelik iyimser beklentiler, Birleşmiş Milletler’in son çevre raporuyla sarsıldı. Rapora göre, yapay zekanın çevreye olan maliyeti sanılanın aksine hızla büyüyor. Uzmanlar bu durumu Jevons Paradoksu ile açıklıyor.
VERİMLİLİK ARTIŞI TALEBİ KATLIYOR
Jevons Paradoksu, kaynak verimliliği arttıkça maliyetin düştüğünü belirtiyor. Bu durum tüketimi azaltmak yerine talebi katlayarak artırıyor. Yapay zeka teknolojisi ucuzlayıp cazip hale gelince yeni kullanım alanları doğuyor. Verimlilikten sağlanan tüm tasarruf böylece tamamen yok oluyor.
2030'DA DEVASA KAYNAK TÜKETİMİ BEKLENİYOR
BM raporundaki projeksiyonlar yakın gelecekteki baskının boyutunu gösteriyor. 2030 yılına gelindiğinde yapay zekanın enerji tüketimi iki katına çıkacak. Bu oran küresel elektriğin yüzde 3’ünü bulabilir. İngiltere’nin karbon emisyonuna eşdeğer bir çevre kirliliği anlamına geliyor. Veri merkezlerinin soğutulması için harcanacak su miktarı dünya nüfusunun yıllık içme suyu ihtiyacını aşacak. Geçtiğimiz yıl veri merkezleri Suudi Arabistan kadar elektrik tüketti. 2030’daki artışı dengelemek için 6,7 milyar ağaca ihtiyaç duyulacağı hesaplanıyor. Ayrıca Meksika’nın neredeyse on katı büyüklüğünde bir arazi alanı gerekiyor.
YAPISAL ADALETSİZLİK VE DİJİTAL UÇURUM
Raporda yapay zeka patlamasının merkezindeki yapısal adaletsizliğe dikkat çekiliyor. Yapay zekaya özel bulut altyapısına ev sahipliği yapan sadece 32 ülke bulunuyor. Bu kapasitenin yüzde 90’ı doğrudan ABD ile Çin’in elinde. Bu durum dijital uçurumu derinleştiriyor. Teknolojiyi sadece tüketen az gelişmiş ülkeler asimetrik bir çevresel yükü sırtlanıyor. Maden çıkarma süreçleri ve elektronik atıklar bu yükü daha da artırıyor.
SORUMLU YAPAY ZEKA İÇİN YENİ STRATEJİ
Yapay zekanın operasyonel ayak izini sistemlerin kullanım şekli belirliyor. Metin ve kod üretiminden video işlemlerine kadar her görev farklı çevresel maliyet doğuruyor. BM sürdürülemez gidişatın önüne geçmek için şeffaf yönetişim modeli çağrısı yapıyor. Maden tedarikinden geri dönüşüme kadar tüm değer zinciri kapsanmalı. Avustralya ve Yeni Zelanda gibi ülkelerin esnek denetim yaklaşımları çevreye verilen zararı gözden kaçırma riski taşıyor. Uzmanlar yapay zeka inovasyon planlarının yeniden gözden geçirilmesini öneriyor. Teknolojinin geleceği iklim ve enerji planlamalarına acilen dahil edilmeli.