Los Angeles’ın Boyle Heights semtinde sekiz gün boyunca yanan deponun dumanı, mahalle sakinlerinin evlerini tehdit etti. Yangın söndürüleli beş hafta olmasına rağmen bölgede yaşam hâlâ kabusa dönmüş durumda. Yanmış plastik kokusunun yerini şimdi çürüyen gıdaların keskin ve boğucu kokusu aldı. Güney Kaliforniya’nın sıcak havasıyla iyice yoğunlaşan bu koku, mahallenin üzerine çökmüş durumda ve yerel halk, kokunun fiziksel rahatsızlıklara yol açtığını, sinek sürülerinin ve dev farelerin de bu kokuyla birlikte bölgeye üşüştüğünü söylüyor.
YANGINDA 88 MİLYON KİLO GIDA KÜLE DÖNDÜ
Haziran ortasında alev alan depoda 88 milyon kilo dondurulmuş gıda bulunuyordu. Bu gıdaların bir kısmı yangında yandı, bir kısmı ise sıvılaştı. Ortaya çıkan atık miktarı, yaklaşık 440 bin çöp kovasını dolduracak boyutta. Bu kovalar uç uca dizildiğinde, Washington DC ile New York City arasındaki mesafeye eşit olan 200 milden fazla bir hat oluşturuyor. Şu anda temizlik ekipleri, yangının geride bıraktığı ve bir kısmı tehlikeli atık konteynerlerinde mühürlenmesi gereken zehirli atıkları kaldırmak için zamana karşı yarışıyor. Los Angeles Belediyesi, dünyanın en büyük soğuk hava deposu işletmecisi olan Lineage Logistics şirketine atıkları 13 Ağustos’a kadar temizleme talimatı verdi. Ancak şirket yetkilileri, geçen ay yapılan toplantıda bu sürenin oldukça sıkı olduğunu belirtti.
KOKU MAHALLELİLERİN YAŞAMINI ZORLAŞTIRIYOR
Rüzgarın yön değiştirmesiyle depodan gelen kokular kilometrelerce uzağa taşınıyor. Boyle Heights’ta ise fermente olmuş gıdaların bu dayanılmaz kokusu sürekli bir hal aldı. Koku havada asılı kalıyor ve ağızda kötü bir tat bırakıyor. Bölgede yapılan bir halk sağlığı anketine katılan, ağırlıklı olarak Latin kökenli mahalle sakinlerinin yüzde 90’ı sürekli koku aldıklarını belirtti. Kokuyu engellemek için tesisin bir kısmı plastik örtülerle sarıldı ve büyük fanlar depo çevresinde koku giderici sprey sıkıyor. Gıda atıkları, çöp sahasına taşınmadan önce çamaşır suyu, koku giderici ve su ile yıkanıyor. Bu atıklar, Los Angeles’ın doğusundaki Riverside County’deki çöp sahasına götürülüyor.
Depoya altı ev mesafesinde oturan Alicia Naranjo, kokunun evinin her köşesine işlediğini ve önce uykusuz gecelere, ardından kaygı ve nefes darlığına yol açtığını söylüyor. Kısık bir sesle konuşan Naranjo, baş ağrısı, burun tıkanıklığı, öksürük ve boğaz ağrısı yaşadığını da dile getirdi. Kız kardeşi Elsa Naranjo ise “Sonra fare istilasına uğradık. Duvarlarda zıpladıklarını görüyorsunuz, evimizin dışında, bahçemizde” dedi. Mahallede neredeyse her on metrede bir fare kapanı ve içi ölü sineklerle dolu sinek tuzakları bulunuyor. Lisset Navarrete’in evinin hemen önünde de bir fare kapanı var ancak Navarrete, gördüğü farelerin kapanlardan daha büyük olduğunu söyleyerek bunların etkili olmadığını düşünüyor.
Navarrete’in sağlık sorunları, önce göğsünde bir baskı hissiyle başlamış, ardından midesine inmiş. Çürüyen koku günlük hayatın o kadar içine işlemiş ki iştahını kaybetmiş. Kayınvalidesi de yakınlardaki bir klinikte sırada beklerken fenalaşmış. Navarrete, “Birden kusmaya başladı, başı döndü. Bu durum artık bizi etkisi altına alıyor” dedi. Ailesi, klima çalıştırdığında içeri koku çekildiği için klimayı açamıyor. Ancak 90 dereceyi bulan sıcaklarda Los Angeles güneşi, mahalleyi saran kokuyu daha da yoğunlaştırıyor.
ŞİRKETİN YARDIMLARI VE BELEDİYENİN TEPKİSİ
Lineage şirketi, mahalleye yaklaşık 600 hava temizleme cihazı ve 650’den fazla klima dağıttı. Şirket ayrıca geçici konaklama, elektrik faturaları ve haşere kontrol malzemeleri için de destek sağladı. Şirket sözcüsü, topluma yönelik destek çalışmalarının 3,3 milyon doları aştığını açıkladı. Los Angeles Belediye Başkanı Karen Bass ise olağanüstü hal ilan etti ve bölgeye mobil sağlık klinikleri gönderdi. Bass, yatırımcılara yazdığı açık mektupta, “Hiçbir şirket yıkıcı bir yangın yaşamayı seçmez. Ancak her şirket buna nasıl tepki vereceğini seçer. Ne yazık ki Lineage’ın tepkisi yetersiz kaldı” ifadelerini kullandı.
Deponun tam karşısında oto tamircisi olan Juan Canil için çürük gıda kokusu, gölgesi gibi peşini bırakmıyor. Evinden çıktığında bile bu koku onu iş yerinde bekliyor. Diğer mahalle sakinleriyle aynı semptomları yaşadığını belirten Canil, baş ağrısı, mide bulantısı ve rahatsızlık hissettiğini söyledi. Ancak koku, aynı zamanda cebini de vuruyor. Temizlik çalışmaları nedeniyle caddenin kapanması, işlerini ciddi şekilde etkilemiş. Canil, “Cadde kapalı olduğu için çok iş kaybettim, çok para kaybettim” dedi.
CEZA SORUŞTURMASI VE HUKUKİ SÜREÇ
Hava kirliliği denetim kurumu South Coast Air Quality Management District’e perşembe günü itibarıyla koku ile ilgili 4 bin 200’den fazla şikayet iletildi. Kurum, Lineage şirketine 25 gün üst üste kamuya rahatsızlık verme cezası kesti. Düzenleyiciler geçen ay şirkete ek koku önleme tedbirleri alınması yönünde bir yazı gönderdi. Şirket cevabında bazı önlemleri aldığını ve bazılarını uygulamayı kabul ettiğini belirtti ancak kurumun bazı taleplerinin temizliğe “birkaç ay” ekleyeceğini ve kokuları daha da kötüleştireceğini savundu. Lineage sözcüsü, önceliklerinin temizliği hızlı ve güvenli bir şekilde tamamlamak olduğunu ve depoyu yeniden inşa etmeyi planladıklarını söyledi.
Belediye Başkanı Bass, yaklaşan kritik seçim öncesinde Lineage üzerindeki baskıyı artırdı ve belediye kurumlarına şirketin planlarını engelleme talimatı verdi. Lineage sözcüsü ise “Başvuru, tesisteki soğuk depolama operasyonlarından kaynaklanmayan yangın hasarının onarımı için izin başvurusudur. Bu, onarım sürecinde normal bir adımdır ve önemli temizlik çalışmalarını etkilemeyecek veya bizi odağımızdan uzaklaştırmayacaktır” dedi. Şirket, soğuk depolama tesislerinin “kritik altyapı” olduğunu ve bölgedeki toplulukların 100 yılı aşkın süredir bu tesislere bağımlı olduğunu vurguladı.
WASHINGTON'DAKİ BENZER YANGINDA HUKUKİ MÜCADELE
Boyle Heights, Lineage şirketinin bir depo yangınının ardından topluma zarar vermekle suçlandığı ilk olay değil. Los Angeles’ın yaklaşık bin mil kuzeyinde, Washington eyaletindeki Finley kasabasında bir Lineage deposu 2024 yılında yanmıştı. Bu yangın, Boyle Heights’takinden altı kat daha uzun süreyle yaklaşık iki ay boyunca sönmemişti. Lineage, Kaliforniya’daki yangının çatıda çalışan güneş paneli yüklenicileri sırasında çıktığına inanırken, Washington’daki yangının nedeni belirlenemedi. Finley sakinleri, Los Angeles’taki yangının çıktığı gün olan 18 Haziran’da Lineage’a dava açtı. Davada şirketin güvenlik önlemlerinden kaçındığı ve yangının ardından hızlı hareket etmeyerek toksik duman ve kirliliğin topluluğu tahrip etmesine izin verdiği iddia ediliyor.
Lineage sözcüsü, “Kennewick topluluğunun birçok açıdan benzersiz bir yangınla karşı karşıya kaldığına sempati duyuyoruz. Devam eden davanın ayrıntıları hakkında yorum yapamayız ancak davanın güvenlik kayıtlarımıza ilişkin nitelendirmesini şiddetle reddediyoruz. Yangında Lineage’ın suçlu olduğuna dair bir bulgu yoktu” açıklamasını yaptı. Washington’daki yangının ardından bölge sakinleri, Boyle Heights’takilere benzer şekilde göz yanması, boğaz tahrişi, öksürük, nefes alma zorluğu, baş ağrısı, mide bulantısı ve baş dönmesi şikayetleri bildirdi. Avukat Will Sykes, bu semptomların müvekkillerinin birçoğunda yangından yaklaşık iki yıl sonra hâlâ devam ettiğini söyledi. Şirketin 2025 SEC dosyasına göre Lineage, Washington yangınından sigorta ödemeleriyle 51 milyon dolar net kazanç elde etti. Şirketin yangına müdahalesine ayrılan internet sayfası da daha sonra yayından kaldırıldı.
TEMİZLİK ÇALIŞMALARI SÜRÜYOR
Çarşamba günü itibarıyla Lineage, Boyle Heights deposundaki gıda atıklarının yaklaşık yüzde 80’ini kaldırdı. Şirket, temizliğin karmaşık olduğunu ve sabır gerektirdiğini belirtti. Ancak depo çevresinde yaşayanlar için asıl endişe, temizliğin ne kadar süreceği değil, etkilerinin ne kadar uzağa ulaştığı: Evlerine, günlük rutinlerine ve soludukları havaya kadar. Çarşamba günü saatlerce süren kamu oturumunda çok sayıda Boyle Heights sakini, yangının hayatlarını nasıl etkilediğini South Coast AQMD duruşma kuruluna anlattı. Kurul, perşembe günü Lineage’a belirli koku azaltma önlemleri uygulama zorunluluğu getiren bir yasaklama emri onayladı. Belediye Başkanı Bass, kurula tam yaptırım yetkisini kullanarak emri çıkarması ve Lineage’a azami mali cezalar uygulaması çağrısında bulundu.
Mahalle sakini Carla Martinez ifadesinde, “Şiddetli baş ağrıları normal bir hayat yaşamama engel oldu. İşe gitmemi, market alışverişini ve genel günlük aktivitelerimi engelledi. Klima olmadan bu sıcakta içeride kalmak dayanılmaz, hava temizleyicileri çalıştırmanın maliyetinden bahsetmiyorum bile. Eğer baş ağrıları ve sıcak sizi yıldırmıyorsa, bu berbat koku, ölüm ve çürüme kokusu sizi yıldırır” dedi.