Dünya gazetesinin yazarı Naki Bakır, Türkiye’nin Ocak-Ekim dönemine ait 10 aylık bütçe performansını ele aldı. Bütçe açığının 1,4 trilyon lirayı geride bıraktığını vurgulayan Bakır, verilerin Orta Vadeli Program ile uyumlu olmasına rağmen kamu mali dengelerini sarsacak ölçekte yüksek olduğunu ifade etti. Bakır, bütçe giderlerinin 1 trilyon 819,8 milyar lirasının faiz ödemelerinden oluştuğunu belirterek, “On aylık veriler, son OVP tahmini ile uyumlu olmakla birlikte yıllar itibarıyla bütçede en büyük açıkların yılın son çeyreğinde verildiği dikkate alındığında, bütçede kalan iki aydaki seyir önem taşıyor” şeklinde değerlendirdi.
Ekim Ayında Bütçe Performansı
Hazine ve Maliye Bakanlığının verilerine göre, ekim ayında aylık bazda toplam bütçe geliri 1 trilyon 370,3 milyar lira, bütçe harcaması ise 1 trilyon 147,1 milyar lira oldu. Geçen yılın aynı ayına göre gelirlerdeki artış yüzde 49,1 olurken, faizdeki düşük artışla toplam giderlerdeki artış ise yüzde 43,4’te kaldı ve bütçe açığındaki büyüme ise yüzde 19,8 olarak belirlendi. Ekim ayı bütçe harcamalarının 1 trilyon 212,9 milyar liralık kısmını faiz dışı harcamalar oluşturdu ve bu kalem geçen yılın aynı ayına göre yüzde 48 artış gösterdi. Aylık faiz ödemesi ise sadece yüzde 15,6 artışla 157,4 milyar lira oldu. Eylül ayı itibarıyla faiz dışı bütçe açığı yüzde 31,4 artış ile 65,8 milyar TL seviyesine ulaştı.
Ocak-Ekim Döneminin Detayları
Ocak-Ekim döneminde bütçe harcamaları, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 42,9 artışla 11 trilyon 592,4 milyar liraya yükseldi. Bütçe gelirleri ise ilk on ay itibarıyla yüzde 48,1 artış göstererek 10 trilyon 152 milyar lira olarak belirlendi. Geçen yıl ilk on ayda 1 trilyon 260,3 milyar lira olan bütçe açığı, bu yıl aynı dönemde yüzde 14,3 artışla 1 trilyon 440,5 milyar liraya ulaştı. On aylık bütçe giderlerinin 9 trilyon 772,7 milyar liralık kısmı, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 38,3 artan faiz dışı harcamalardan oluştu. Bu harcamalar içinde Hazine yardımları, hane halkına yardımlar ve tarım destekleri gibi alanlar yer alırken, cari transferler Bu dönemde geçen yıla göre yüzde 40 artışla 4 trilyon 328 milyar lira olarak gerçekleşti. Personel giderleri ise yüzde 36,6 artışla 3 trilyon 71,7 milyar lira seviyesine ulaştı.
Yüksek Faiz Ödemeleri
On aylık bütçe giderinin 1 trilyon 819,8 milyar lirasını faiz ödemeleri kapsamaktadır. Faiz dışı harcamalarda görece düşük artışa karşın faiz ödemelerindeki artış yüzde 73,5’e ulaşmış durumda. Geçen yıl ilk dokuz ayda toplam bütçe giderleri içinde faiz giderlerinin payı yüzde 12,9 iken, bu oran bu yıl aynı dönemde yüzde 15,7’ye yükseldi. Vergi gelirlerine oranı ise yüzde 18,2’den yüzde 20,9’a çıkmıştır. Geçen yılın ilk on ayında 211,4 milyar liralık faiz dışı bütçe açığına karşılık ise bu yıl aynı dönemde 379,3 milyar lira tutarında faiz dışı fazla verilmiştir.
Orta Vadeli Program ile Uyumlu Sonuçlar
Geçen yıl yayımlanan ve 2025-2027 dönemini kapsayan Orta Vadeli Program’da 2025 yılı için öngörülen bütçe açığı hedefi, 2026-2028 dönemine ait yeni OVP’de revize edilerek yıllık 2 trilyon 208,3 milyar liralık bir gerçekleşme tahminine dönüştürülmüştü. Dün açıklanan bütçe verilerine göre, on aylık sonuçların yılın bütçesi açısından tahminlerle uyumlu olduğu görülmekte. Bütçedeki harcama gerçekleşmesi yüzde 79, gelirlerde ise yüzde 81,4 olarak belirlendi. Faiz ödemelerindeki yüksek oranlı artış, yılın bütçesi için tahmin edilen tutarın yüzde 88,7’sine ulaşmışken, faiz dışı harcamaların gerçekleşme oranı ise yüzde 77,4 düzeyinde kalmaktadır.
Vergi Tahsilatındaki Yükseliş
İlk on ayda bütçe gelirlerinin 8 trilyon 729,5 milyar liralık kısmını vergi tahsilatı oluşturdu. Vergi gelirlerindeki artış ise on aylık dönemlerde yüzde 51,1 olarak belirlendi ve toplam bütçe gider ve gelirlerindeki artışın üzerinde gerçekleşti. Ücret ve maaşlardan yapılan gelir vergisi tevkifatının on ayda yüzde 91,9 artış göstermesi, toplam gelir vergisi tahsilatının yüzde 91,4 artışla 2 trilyon 250,9 milyar liraya ulaşmasında önemli bir katkı sağladı. Dolaylı vergilerde sağlanan tahsilat ise geçen yıla göre yüzde 43,2 oranında artış gösterdi ve bu yılki toplam vergi gelirlerinin bütçe gelirinin yüzde 86’sını oluşturduğu belirlendi.