Mass General Brigham’da görevli doktor ve Harvard Tıp Fakültesi araştırmacısı Vishal Patel, arabasında Taylor Swift’in yeni albümünden şarkı bulmak için Spotify’da gezinirken yoldan çıktığını fark etti. Birçok sürücünün çalma listesine eklenecek şarkıyı ararken yaşadığı bu durum, Patel’e büyük sanatçıların yeni albüm yayınladığı günlerde trafik kazası ölümlerinin artıp artmadığını araştırma fikri verdi. ABD Ulaştırma Bakanlığı verilerine göre ülkede her yıl 35 binden fazla kişi trafik kazalarında hayatını kaybediyor, milyonlarca kişi ise yaralanıyor. 2022’de dikkat dağınıklığı nedeniyle meydana gelen kazalarda 3 bin 308 kişi öldü.
Patel’in Pazartesi günü JAMA Network Open dergisinde yayımlanan yeni çalışması, büyük albümlerin yayınlandığı günlerde trafik ölümlerinin, albümden hemen önceki ve sonraki günlere kıyasla yüzde 15 arttığını ortaya koydu. Patel, dikkat dağınıklığı konusunun “gerçekten zor” incelendiğini, bu alandaki araştırmaların çoğunun sürücülerin kendi beyanlarına veya sürüş simülatörlerine dayandığını belirtti.
ALBÜM YAYIN GÜNLERİNDE ÖLÜMLER ARTIYOR
Araştırmacılar, popüler sanatçıların albüm yayınladığı dönemlerde genel telefon kullanımında da artış olduğunu ve bunun nedenlerinden birinin insanların albümü telefonlarından dinlemek istemesi olabileceğini tespit etti. Çalışma kapsamında 2017-2022 yılları arasında tek bir günde en çok dinlenen 10 albüm belirlendi. Bu albümler arasında Taylor Swift’in “Midnights”, Drake’in “Certified Lover Boy”, Bad Bunny’nin “Un Verano Sin Ti” ile Harry Styles, Kendrick Lamar ve Kanye West’in albümleri yer alıyor.
Çalışma, albüm yayınından önceki ve sonraki 10 günlük süreyi inceleyerek haftanın belirli günlerinde daha fazla trafik kazası yaşanabileceği endişelerini ele aldı. Araştırmacılar ayrıca ölümlü kazalarda sürücülerin yaşı, alkol durumu, araçtaki kişi sayısı ve araç model yılı gibi faktörleri de inceledi. Yeni araçların dikkat dağınıklığını önleyen daha fazla güvenlik özelliğine sahip olabileceği belirtildi.
GENÇ SÜRÜCÜLERDE RİSK DAHA YÜKSEK
Araştırmada, Ulusal Karayolu Trafik Güvenliği İdaresi’nin ülke genelindeki ölümlü kazaları kaydeden veri sistemi ile Spotify’dan günlük müzik yayın verileri kullanıldı. Spotify, ABD’de 12 yaş ve üzeri nüfusun yaklaşık yüzde 29’unun kullandığı müzik platformu olarak biliniyor. Patel, “FARS veri tabanını zaten iyi tanıyordum; ABD yollarındaki her ölümlü kazanın federal kaydı ve bu veriyi Super Bowl Pazarı veya Vergi Günü’nde kazaların artıp artmadığını sormak için kullanmanın uzun bir geleneği var” dedi. “Albüm yayınlarına kimsenin bakmamış olması dikkatimi çekti. Bu, on milyonlarca insanın aynı anda, aynı nedenle, mesajlaşma dışında bir şey için telefonlarına uzandığı nadir anlardan biri.”
Çalışmaya göre albümlerin yayınlandığı günlerde yaklaşık 18 daha fazla ölüm kaydedildi. Ortalama olarak, albüm yayını olmayan günlerde 121 trafik kazası ölümü yaşanırken, albüm yayınlanan günlerde bu sayı 139’a yükseldi. Ölüm sayısındaki artış, genç sürücülerde yaşlı sürücülere göre daha fazla oldu.
RİSKİN KAYNAĞI TELEFONLA UĞRAŞMAK OLABİLİR
Patel, bulguların gerçek olduğuna kendisini inandıran şeyin altta yatan desen olduğunu söyledi: “Artış en çok arabada yalnız seyahat eden sürücülerde görüldü, alkollü sürücülerden ziyade alkol almayan sürücülerde daha belirgindi ve gece saatlerinde yoğunlaşmamıştı. Eğer bu gerçekten albüm partileri ve alkolle ilgili olsaydı, üç noktada da tam tersini beklerdiniz.”
Araştırmacılar, bir albümün yayınlandığı gün trafik ölümlerine neden olabilecek dış faktörler de olabileceğini ve Spotify’ın sürücülerin kullandığı tek müzik platformu olmadığını kabul etti. Patel, FARS verilerinin trafik kazası ölümlerini gösterebildiğini ancak sürücülerin kaza anında telefonlarıyla ilgilendiğini doğrulayamadığını belirtti.
Çalışmanın yazarlarından Harvard Tıp Fakültesi profesörü Anupam Jena, “Buradaki mekanizmanın ne olduğundan emin değiliz. Müzik daha mı yüksek sesli? Yeni bir albüm olması ve insanların onu duymaktan heyecan duyması mı? Yoksa telefonla uğraşıp bir şeyler indirmeye çalışmak gibi mekanik nedenler mi?” dedi.
UZMANLARDAN DİKKAT ÇEKEN UYARILAR
Karayolu Güvenliği Sigorta Enstitüsü’nde kıdemli araştırma bilimcisi olan ve çalışmaya dahil olmayan Ian Reagan, araştırmacıların federal tatilleri kontrol ettiğini ancak Cadılar Bayramı gibi trafik ölümlerini artırabilecek diğer tatilleri dikkate almadığını belirtti. Reagan, “İnsanlar ve eyaletler o hafta sonu Cadılar Bayramı’nı kutluyorsa, bu durum sonuçları etkileyebilir” dedi.
Patel, çalışmanın amacının insanlara arabada müzik dinlemeyi bırakmalarını söylemek olmadığını vurguladı: “Bu günlerin öngörülebilir olması önemli.” Alabama Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırma Enstitüsü direktörü Despina Stavrinos, yıllardır dikkat dağınıklığı tartışmalarının mesajlaşma ve telefon görüşmelerine odaklandığını, ancak yeni teknolojilerin navigasyon, sesli asistanlar ve sosyal medya gibi sürücülerin telefonlarıyla etkileşim kurması için daha fazla yol eklediğini söyledi. Stavrinos, “Bu çalışma tartışmayı ‘İnsanlar araba kullanırken mesaj mı atıyor?’ sorusundan çok daha önemli bir soruya taşıyor: Dijital ekosistemle sürekli etkileşim sürüşü nasıl etkiliyor?” dedi.
GÜVENLİ SÜRÜŞ İÇİN PRATİK ÖNERİLER
Texas A&M Üniversitesi psikoloji profesörü Stephanie Payne, insanların arabadaki dikkat dağınıklığını telefonlarını kapatarak, erişemeyecekleri bir çantaya koyarak, “rahatsız etmeyin” modunu açarak veya gerekirse bir yolcudan telefonla ilgilenmesini isteyerek en aza indirebileceğini belirtti. Payne, “İletişim ve bilgi için telefonlarımıza o kadar çok güveniyoruz ki onlarla etkileşime girmeden uzun süre kalmak zor. Bildirimler de gerçekten zor görmezden geliniyor” dedi.
Çalışmanın yazarlarından Harvard Tıp Fakültesi tıp doçenti Christopher Worsham, diğer çalışmaların müziğin dikkat dağıtma potansiyeline baktığını ancak birçok kişi için sessizlikte araç kullanmanın gerçekçi olmadığını söyledi. Worsham, “Çalışmamız tehlikeli kısmın telefon veya bilgi-eğlence sistemiyle oynamak olduğunu, dinlemenin olmadığını gösteriyor. Arabada dokunmatik ekranlardan müzik değiştirmek, gözlerinizi yoldan ayırmadan düğmeye basmaktan farklı. Müziğinizi aracı çalıştırmadan önce hazırlayın ve güvenli bir şekilde değiştirene kadar dinlemeye devam edin” dedi.