İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, bu hafta Fas’tan İspanya’nın Ceuta kentine geçmeye çalışan göçmen akınına ilişkin bazı AB üyesi ülkelerin “bencil” tepkisini kınadı ve ölü sayısı 67’ye yükseldi. İspanyol yetkililere göre, geçiş denemesi yapan 50 ila 60 bin kişinin büyük bölümü Cuma akşamına kadar Fas’a geri döndü. Ceuta’daki yetkililer, Perşembe günü kalabalıkların kara ve deniz yoluyla sınırı geçmesi sırasında sınır muhafızlarının adeta etkisiz kaldığını ve yaşamını yitirenlerin birçoğunun boğularak öldüğünü açıkladı.
BAŞBAKAN SANCHEZ’DEN AB ÜYELERİNE SERT TEPKİ
Avrupa medyasında geniş yankı uyandıran bir mektup kaleme alan Sánchez, diğer AB ülkelerinin “bencil, kutuplaştırıcı ve hukuka aykırı tepkisini” kınadı. İtalya, İspanya’dan yapılan seyahatlere bazı sınır kontrollerini geçici olarak yeniden getirirken, Fransa İçişleri Bakanı Laurent Nuñez de iki ülke arasındaki ortak sınırda ek kontroller yapılması talimatını verdi. İtalya Başbakanı Giorgia Meloni ise İspanya’nın Schengen üyeliğinin askıya alınması çağrısında bulundu. Sánchez mektubunda söz konusu tutumun “önyargı, sahte haber, cehalet veya siyasi çıkarlardan kaynaklandığını” belirterek, “Mevcut uluslararası durumda Avrupa Birliği bu tür bencil, kutuplaştırıcı ve hukuka aykırı bir tepkiyi kaldıramaz” ifadelerini kullandı.
DÖNEM BAŞKANI İRLANDA’DAN ACİL TOPLANTI KARARI
Cumartesi günü AB dönem başkanlığını yürüten İrlanda, göç geçişlerini görüşmek üzere üye ülke bakanlarının katılacağı acil bir toplantı ilan etti. İrlanda Adalet, İçişleri ve Göç Bakanı Jim O’Callaghan, X hesabından yaptığı paylaşımda tüm AB üye devletleriyle yakın temas halinde olduğunu ve durumu izlemeye devam ettiğini söyledi. İspanyol yetkililer ise ülkeye düzensiz yollarla girenleri mümkün olan en kısa sürede sınır dışı etmeye çalışacaklarını duyurdu.
YÜKSEK MAHKEME KARARI VE GÖÇ DALGASININ ARKA PLANI
Toplu geçişler, İspanya Yüksek Mahkemesi’nin deniz yoluyla gelen göçmenlerin yasal süreç işletilmeden sınır dışı edilemeyeceğine ilişkin yakın tarihli kararının ardından geldi. Ancak uzmanlar, bu hukuki kararın oldukça dar kapsamlı olduğunu, bazılarının ise kararın göçmenler ve insan kaçakçıları tarafından büyük olasılıkla yanlış yorumlandığını savunduğunu belirtiyor. Cuma gününe gelindiğinde birçok göçmenin kendi isteğiyle bölgeden ayrıldığı görüldü. Yüzlerce kişinin sınır kapıları ve çitteki deliklerden Fas’a döndüğü, bazılarının Ceuta’da yiyecek ve barınak bulamadıklarını söylediği aktarıldı. İspanyol yetkililer, İçişleri Bakanlığı’nın açıklamasına göre, Yüksek Mahkeme’nin Temmuz kararına “uymak” amacıyla Cumartesi günü Ceuta’nın kilit giriş noktalarından Tarajal mendireği yakınına yüzer bariyer yerleştirmeye başladı. Ceuta’daki üçüncü ülke vatandaşları ana İspanya veya Schengen bölgesinin geri kalanına serbest dolaşım hakkına sahip değil ve devam eden seyahatler için kimlik ve vize kontrolleri gerekiyor.
GÖÇMENLERİN HİKAYESİ VE EKONOMİK NEDENLER
Sánchez daha önce toplu geçişlerin “İspanya’nın toprak bütünlüğünün ihlali” anlamına geldiğini söylemiş ve akının sorumlusu olarak Yüksek Mahkeme kararının ardından insan kaçakçılarının yaydığı dezenformasyonu göstermişti. 16 yaşındaki Faslı Ayoub El Abyad, Instagram’da diğer göçmenlerin geçiş videolarını izledikten sonra kuzeniyle birlikte Ceuta’ya 12 saatlik yolculuğa karar verdiklerini söyledi. El Abyad, “Göç, hayatımızı iyileştirmekle ilgili. Geçmeyi denemeye ve Tanrı’ya güvenmeye karar verdik” dedi. Videolar, İspanya Yüksek Mahkemesi kararı hakkında sosyal medyada yayılan haberler ve dezenformasyonla eş zamanlı olarak dolaşıma girdi ve birçok genç Faslı için geçişi bir fırsat olarak görmesine yol açtı. Daha geniş ekonomik hayal kırıklıkları da akında etkili. Resmi verilere göre Fas’ta 15-24 yaş arası gençlerin dörtte biri ne eğitimde ne istihdamda ne de stajda. Yılın bu döneminde denizin sakin olması da yüzmeyi daha cazip bir seçenek haline getiriyor.
CEUTA’DA BÜYÜK KAOS VE ULUSLARARASI TEPKİLER
On binlerce kişinin Ceuta’ya gelişi, nüfusu yalnızca 84 bin olan küçük İspanyol yerleşimini adeta felce uğrattı ve hem içeride hem dışarıda büyük eleştiri fırtınası kopardı. İtalya hükümeti, İspanya’dan hava ve deniz yoluyla gelenlere yönelik bazı sınır kontrollerini 30 gün süreyle geçici olarak yeniden uygulamaya koyduğunu açıkladı. Normalde İspanya ile İtalya arasında uçan veya gemiyle seyahat eden tüm yolcular rutin sınır kontrollerine tabi tutulmuyor. İtalyan kamu yayıncısı RAI’ye göre, 1 Ağustos’tan itibaren bir ay süreyle İspanya’dan İtalya’ya gelen bazı yolculara “hedefli kontroller” yapılacak. Kontrollerin yalnızca İspanya’dan İtalya’ya gelen AB vatandaşı olmayanların giriş şartlarını taşıyıp taşımadığını doğrulamak amacıyla uygulanacağı belirtiliyor. İspanya’nın Avrupa toprakları Schengen Bölgesi’nin parçası olmasına rağmen, Fas’taki diğer İspanyol yerleşimi olan Melilla ile birlikte Ceuta, ana İspanya ve Avrupa arasındaki mal ve yolcu geçişlerinde ek sınır kontrollerine tabi.
GÖÇ POLİTİKALARI TARTIŞMANIN MERKEZİNDE
Göç, Avrupa’nın en bölücü konularından biri olmaya devam ediyor. Göçmen karşıtı aşırı sağ partiler yükselişte ve kıtanın birçok ülkesinde hükümetler daha katı politikalar benimsiyor. Sánchez’in Sosyalist hükümetinin göç yanlısı politikaları ise ülkeyi Avrupa’da bir istisna konumuna getiriyor ve Perşembe günkü olaylar başbakan üzerindeki baskıyı daha da artıracak. ABD Dışişleri Bakanlığı, İspanya’nın göç politikalarını eleştirerek olayın İspanyol hükümetinin “Avrupa’ya kitlesel yasadışı göçü mümkün kılma ve kolaylaştırmaya yönelik bilinçli çabalarının” doğrudan bir sonucu olduğunu öne sürdü. ABD Başkanı Donald Trump ise göç dalgasının, Cumhuriyetçiler Kasım ayında seçilmezse yaşanacakların bir örneği olduğu uyarısında bulunarak bunun ara seçimler için bir “konuşma konusu” olması gerektiğini söyledi.
MUHALEFETTEN SANCHEZ’E SERT SUÇLAMALAR
İspanya’nın aşırı sağ muhalefet partisi Vox’un lideri Santiago Abascal, Perşembe günü sosyal medyadan Başbakan’ı “hain” olarak nitelendirdi. Abascal, “İspanyol halkının düşmanı gibi davranıyor. Ulusal acil durum ancak onu kovarak çözülebilir” ifadelerini kullandı. Bu, Ceuta’da ilk kez yaşanan bir durum değil. Mayıs 2021’de de iki gün içinde 8 binden fazla göçmen Ceuta’ya akın etmişti. Ancak bu kez akının ölçeği şimdiye kadar görülmemiş düzeyde. Fas’ın Tanca kentinden olduğunu söyleyen genç bir Faslı adam, “Dürüst olmak gerekirse neden geldiğimi bile bilmiyorum ve şimdi geri dönüyorum. Dün öğle yemeğinden beri bir şey yemedim, yanımda para getirmeme rağmen… Yaptığımız şey ne iyi ne de keyifli” dedi.