Bu yaz Dünya Kupası Kuzey Amerika’da oynanırken Çin yine turnuvaya katılamıyor, ancak ülke içinde amatör futbolcuların ilgi odağı olduğu hareket yükseliyor. Kuryelerden köylülere kadar amatör oyuncular dolu stadyumlarda maç yapıyor ve bu bazılarına göre güzel oyunun Çin’de kök salmaya başladığının işareti. Yıllardır Dünya Kupası’na katılmak ülkenin ulusal hedefiydi; bu, Çin lideri Xi Jinping’in futbolla ilgili üç dileğinden ilkiydi.
ÇİN’İN FUTBOL HAYALİ VE SONUÇSIZ KALAN PLANLAR
Nisan 2016’da Çin Futbol Federasyonu, yüzyılın ortasına kadar küresel hakimiyeti hedefleyen bir plan açıkladı. Hedefler arasında 2020’ye kadar 70 bin saha yapılması ve 30 milyon öğrencinin futbola başlaması vardı. Ancak on yıl sonra sonuçlar zayıf kaldı. Erkek milli takımı 2016’da dünya 82’ncisi iken 211 takım arasında 94’üncü sıraya geriledi. Dünya Kupası 32’den 48 takıma çıkarılmasına rağmen Çin’in umutları geçen yıl Haziran’da Endonezya’ya 1-0 yenilgiyle suya düştü. 2002’deki ilk ve tek katılımında Çin, grubunda gol atamadan elenmişti.
GELENEKSEL İLİŞKİLER VE ÇİN SÜPER LİGİ’NİN ÇÖKÜŞÜ
Xi Jinping’in “Çin rüyası” söylemi futbola da yansıdı. 2016 planı sadece sportif başarı değil, “ulusu canlandırma” hayalini de vaat ediyordu. Ardından Çin Süper Ligi’nde yabancı yıldızlara büyük paralar harcandı. 2015-2017 arasında transferde 1,12 milyar dolar harcanırken net açık 818 milyon doları aştı. 2016 başında yerli transfer rekoru bir ayda dört kez kırıldı; Oscar, Paulinho, Carlos Tévez ve Hulk gibi isimler Avrupa’dan Çin’e geldi. Bu patlamayı ağırlıklı olarak emlak geliştiricileri finanse etti; 2018’de birinci ligdeki 16 takımın hepsi emlak piyasasında pay sahibiydi. Dr. Tobias Ross’a göre bu, futbolla değil, yerel yönetimlerle yakın ilişki kurmakla ilgiliydi. Emlak şirketleri bu ilişkiler sayesinde arazi ve banka kredisi gibi devlet kaynaklarına ulaşıyor, yetkililer de prestij ve terfi kazanıyordu. Ancak bu model sürdürülemezdi. İki kez Asya şampiyonu ve sekiz kez lig şampiyonu Guangzhou Evergrande’nin yılda 155 ila 310 milyon dolar kaybettiği bildirildi.
PANDEMİ VE YAPISAL ÇÖKÜŞ
Kovid-19 salgını, kulüp harcamalarını ayakta tutan mali tamponu sildi. Pekin’in emlak sektöründeki borç ve arz fazlasına karşı kapsamlı baskısı, sahiplerini ağır vurdu. Nakit sıkıntısı çeken kulüpler bazen faturaları ödemekte zorlanırken oyuncu maaşları hayal oldu. 2021’den bu yana 40’tan fazla takım kapandı. Geleneksel ilişkiler ile yolsuzluk arasındaki bulanık çizgi yaygın rüşvete yol açtı. Eski Çin Futbol Federasyonu başkan yardımcısı Du Zhaocai 14 yıl hapis cezası alırken, eski Evertonlı orta saha oyuncusu Li Tie, takımların Süper Lig’e çıkması için rakip ekiplere para verdiğini itiraf etti. Li Tie daha sonra milli takım teknik direktörü olmak için 440 bin dolar ödemişti. Federasyon geçen ay maç manipülasyonu ve kumar nedeniyle 17 kişiyi daha ömür boyu men etti.
ALTYAPI EKSİKLİĞİ VE EĞİTİM BASKISI
Durgun ekonomi, demografik düşüş ve ABD ile artan teknoloji rekabeti, futbolu hükümetin gündeminde daha alt sıralara itti. Futbol artık merkezi siyasi düzeyde yer almıyor; beş yıllık planın parçası değil ve Xi açıkça konuşmuyor. Yerel yönetimlerin de salgın sonrası daha acil sorunlara kaynak ayırması gerekiyor. Altın akışı bittiğinde yapısal çatlaklar ortaya çıktı. Pekin’in inşa edeceğini vaat ettiği sahalar yapıldı ancak bunları dolduracak bir futbol kültürü olmayabilir. 1980’lerde Çin’e dil öğrenmek için gelen İngiliz Rowan Simons, o dönemde ülkede futbol kulübü bulamadığını söylüyor. İngiltere’de amatör kulüpler gönüllüler üzerine kurulurken Çin’de bu yok. Simons’a göre Dünya Kupası’na katılma şansı ancak tabandan yukarıya bir yapıyla mümkün. Çin’de yaklaşık 980 bin kayıtlı oyuncu ve 40 bin amatör takım varken, nüfusu Çin’in yüzde 4,2’si kadar olan İngiltere’de kayıtlı oyuncu sayısı daha fazla ve takım sayısı üç katı. Geçen Aralık’taki resmi bir rapor, futbolun Çin’de en popüler altı spor arasında olmadığını, badminton ve bisiklet gibi aktivitelerin gerisinde kaldığını gösterdi. Buna ek olarak, “uçurum” olarak adlandırılan durum: öğrenciler Çin’in zorlu üniversite giriş sınavına hazırlanırken sporu tamamen bırakıyor. Simons, kulübünde 12 yaşındakiler arasında “çok ciddi” bir okul terk oranı olduğunu söylüyor.
AMATÖR LİG SUCHAO’NUN YÜKSELİŞİ
Buna karşın Çin’de amatör futbol büyük ilgi görüyor. Jiangsu eyaletindeki Suchao adlı amatör lig, öğretmenler, kod yazarları, kuryeler ve öğrencilerden oluşuyor. 13 şehrin takımı yedi ay süren turnuvada mücadele ediyor; geçen Kasım’daki ilk sezonda Taizhou şampiyon oldu. Sezonda 85 maç oynandı ve canlı yayınlar 2,2 milyar izlenme aldı. Biletler 3 doları geçmezken lig, seyahat, konaklama ve yerel işletmelerden 2,2 milyar dolar tüketici harcaması yarattı. Taizhou taraftarı Cai Liang, oğlunu futbola teşvik edip etmemekte kararsızken maç izleyen 14 yaşındaki oğlu “Daha sık futbol oynarım” dedi.
GENÇ YETENEKLER VE AİLELERİN ROLÜ
Eski Manchester Cityli Sun Jihai, 2002’de Premier Lig’de gol atan ilk Doğu Asyalı oyuncu olmuş ve Çin’in Dünya Kupası’ndaki tek maçında oynamıştı. Ebeveyn tutumlarının yetenek havuzunu etkilediğini söyleyen Sun, emeklilik sonrası genç yeteneklere yatırım yapmak istiyordu. 2024’te ülke çapında yetenek avı başlattı; 10 binden fazla adaydan yaklaşık 90’ı seçildi. Program, daha az gelişmiş bölgelerde denemeler yapıyor ve akademik başarıya da ağırlık veriyor. Sun, ebeveynleri “asıl umut” olarak görüyor. Rowan Simons da ebeveynlerin sporu eğitimin parçası görmeye başladığını belirtiyor. Nisan ayında dört Suchao oyuncusu 19 yaş altı milli takıma çağrıldı. Geçen yıl Çin, 23 yaş altı Asya Kupası’nda finale yükseldi ve sadece Japonya’ya yenildi. Kayıtlı amatör oyuncu sayısı geçen yıla göre neredeyse ikiye katlandı. Daha fazla saha ve fırsatla yeni nesil futbola dokunuyor. Suchao’nun yeni sezonu devam ederken Dünya Kupası uzakta oynanıyor; bu hareketin kalıcı olup olmayacağı zaman gösterecek, ancak Çin’in futbol geleceği artık yalnızca tepeden inen hedeflere bağlı görünmüyor.