Çocukların okula dönüş döneminde kafasındaki en büyük sorulardan biri, bu yıl kimlerle arkadaş olacağı. ABD’de yapılan 2024 tarihli C.S. Mott Çocuk Hastanesi Ulusal Çocuk Sağlığı Anketi’ne göre ebeveynlerin yüzde 90’ı çocuklarının daha fazla arkadaş edinmek istediğini düşünüyor. Bu iyi bir haber çünkü sağlıklı arkadaşlıklar çocukların daha mutlu olmasını sağlıyor, özgüvenlerini ve dayanıklılıklarını artırıyor, yalnızlık ve depresyona karşı koruma sağlıyor.
ARKADAŞLIK İÇİN SERBEST ZAMAN ŞART
Uzmanlar, ebeveynlerin yoğun programlarla çocuklarının sosyalleşmesini farkında olmadan engelleyebildiğini söylüyor. Princeton merkezli psikolog ve “Authentic Parenting” podcast’inin sunucusu Anna Seewald, çocukların doğal olarak arkadaş edindiğini ancak bunun için ebeveyne düşen görevin fırsat yaratmak ve arkadaşlıkları sürdürmelerine yardımcı olmak olduğunu belirtiyor. Seewald, küçük çocukları aynı ortama koyduğunuzda çoğunun doğal olarak birlikte oynamaya başlayacağını ifade ediyor.
Seewald, çocukların arkadaş edinmesi için en önemli şeyin alan ve fırsat sağlamak olduğunu, günümüz çocuklarının aşırı yapılandırılmış bir program içinde olduğunu ve çok sayıda ekstra aktiviteye katıldığını dile getiriyor. Uzman, arkadaş edinmek için bolca serbest ve yapılandırılmamış zamana ihtiyaç duyulduğunun altını çiziyor. Çocuğunuzun dört veya daha fazla ekstra aktivitesi varsa, serbest oyun süresini artırmanız gerekebileceğini söyleyen Seewald, jimnastik veya futbol gibi etkinliklerde çocukların genellikle talimatları takip ettiğini ve sosyalleşme için çok az zaman bulabildiğini aktarıyor.
SOSYAL VE DUYGUSAL BECERİLER İÇİN YÜZ YÜZE İLETİŞİM ŞART
Çocukların arkadaşlık geliştirebilecekleri alanlar olmadığında sosyal ve duygusal becerilerini geliştirme fırsatı bulamadıklarını belirten Seewald, bu durumun onları çekingen ve beceriksiz bırakabileceğini ifade ediyor. Öte yandan bir genç zorlanıyorsa ve hiçbir aktiviteye katılmıyorsa, ilgi alanlarını keşfetmeye teşvik edilmesi ilk bağlantıları kurmak için bir yol olabilir. Gençlerin aktivitelerde tanıştıkları kişilerle yüz yüze görüşmesine de izin verilmesi gerekiyor.
Araştırmacı danah boyd’a göre gençler arkadaşlarıyla yüz yüze bir araya gelmek istiyor. Ancak sorun şu ki ebeveynler çoğu zaman buna izin vermiyor. Çocukların evde daha güvende olduğunu düşünmek cazip gelse de arkadaşlarıyla yüz yüze görüşmeleri neredeyse her zaman daha iyi. Seewald, çocukların çoğunun asıl sorununun arkadaş edinmek değil, arkadaşlıkları sürdürmek olduğunu söylüyor.
ÇATIŞMA ANINDA EBEVEYN TUTUMU ÖNEMLİ
Seewald, arkadaşlık sorunlarının bazen çok küçük yaşlarda başladığını, oyun buluşması sırasında bir şeyler ters gittiğinde yani iki çocuk bir oyuncak için kavga ettiğinde veya çatışma çıktığında ebeveynlerin genellikle suçluluk hissettiğini, buluşmayı kestiğini ve bir daha geri dönmek istemediğini belirtiyor. Bu yaklaşımın doğru olmadığını vurgulayan uzman, ebeveynlerin çocukların paylaşmayı öğrenmesine, sorunları çözmesine ve ortaya çıkan diğer anlaşmazlıkları çözmesine yardımcı olması gerektiğini ifade ediyor. “Onlara zor anlarda rehberlik etmeli ve ilişkilerin çatışmayla birlikte geldiğini öğretmeliyiz” diyen Seewald, deneyimle çocukların anlaşmazlıkların doğal olduğunu öğrendiğini aktarıyor.
Seewald, birçok insanın ilişkileri tek kullanımlık olarak gördüğünü ve işler zorlaştığında insanları hayatından çıkardığını ifade ediyor. Bunun yerine çocuklara ilişkileri nasıl onaracaklarını, insanları nasıl affedeceklerini ve şefkat göstereceklerini öğretmemiz gerektiğini söylüyor.
DİJİTAL İLETİŞİMDE DOĞRU DAVRANIŞ MODELLERİ
Çocuklar büyüdükçe ebeveynler, kaçınılmaz olarak ortaya çıkan zorlu durumlarda onlar için bir ses tahtası olabilir ve tavsiyelerde bulunabilir. Çocuğunuz sizinle konuşmuyorsa veya büyük zorluklar yaşıyorsa bir terapist yardımcı olabilir. Daha büyük çocuklar genellikle ilişkilerini mesaj veya uygulamalar üzerinden yürüttüğü için onlara bunun nasıl yapılacağını öğretmek de önem taşıyor. Seewald, “Onlara mesaj yoluyla saygılı iletişim kurmayı, birinin duygularını incitebilecek zararlı ve aşağılayıcı dil kullanmamayı öğretebiliriz” diyor.
Uzman, birinden metin yoluyla ayrılmanın uygun olmadığını da vurguluyor ve çocuklarla yüz yüze konuşmanın ne zaman gerekli olduğunun konuşulması gerektiğini söylüyor. Çocuklar yazarak iletişim kurduklarında karşılarındaki kişinin ne demek istediğini anlamak için bağlamdan yoksun kaldıklarını ve varsayımlarda bulunmak zorunda kaldıklarını belirtmek gerekiyor. Bir arkadaşın hızla yazdığı kısa bir cümleyi yanlış yorumlamak kolay çünkü çocuklar diğer kişinin yüz ifadelerini göremiyor veya ses tonunu duyamıyor.
GİZLİLİĞE SAYGI VE EVDE MODEL OLMAK
Seewald, konuşulması gereken bir diğer önemli konunun gizlilik olduğunu söylüyor. Çocuklara arkadaşlarının gönderdiklerini izinsiz paylaşmamaları öğretilmesi gerekiyor. Çocuklara sağlıklı ilişkilerin nasıl kurulacağını öğretmenin en iyi yollarından biri onlara iyi bir örnek olmak. Seewald, evinizi davetkâr bir yer haline getirmeyi, insanları eve davet etmeyi ve arkadaşları evlerinde ziyaret etmeyi öneriyor. Çocukların küçük konuşmalar gibi becerileri bu şekilde öğrendiğini söyleyen uzman, “Yetişkinlerin de arkadaşlık konusunda zorlandığını biliyoruz ama çocuklarımızın arkadaş sahibi olmasını istiyorsak onlara nasıl sosyalleştiğimizi, arkadaşlarımızı nasıl ağırladığımızı ve nasıl vakit geçirdiğimizi göstermeliyiz” diyor.
Hepimizin arkadaşlığa ihtiyacı var. Neyse ki arkadaş edinmek sanıldığı kadar zor değil. Doğru fırsatları yaratmak ve ortaya çıkan zorlukların üstesinden gelmeye istekli olmak, bunun anahtarını oluşturuyor. Bu yazı, okul yılının sorunsuz başlamasına yardımcı olmak için hazırlanan üç bölümlük bir serinin parçasıdır. Serinin ilk bölümünde çocukların okula gitmek istememesi durumunda yapılması gerekenler ele alınmıştı; son bölümde ise ebeveynlerin okul kararlarına ilişkin endişeleri ele alınacak.