Bağırsak enfeksiyonu yapan ve haftalarca süren ishal, kramp ve şişkinlik gibi belirtilere yol açan siklosporiazis vakalarında ABD’de mevsim normallerinin üzerinde bir artış yaşanıyor. Genellikle yaz aylarında görülen bu paraziter enfeksiyon, özellikle Michigan, Ohio ve New York eyaletlerinde olağan dışı bir yükseliş gösterdi. Michigan’da yılda ortalama 50 vaka görülürken, 22 Haziran’dan bu yana 681 kişide siklosporiazis tespit edilmesi, salgının ortak bir kaynaktan yayıldığına işaret ediyor.
VAKA SAYILARINDAKİ ANOMALİ ARTIŞ
Ohio Sağlık Bakanlığı, yılbaşından bu yana 177 siklosporiazis vakası bildirilirken, bunların 171’inin haziran ayında görüldüğünü ve çoğunun 20 Haziran’dan sonra raporlandığını açıkladı. New York eyaleti ise New York şehri dışında bu yıl 112 vaka kaydedildiğini ve bunlardan 107’sinin 1 Mayıs’tan bu yana tespit edildiğini duyurdu. Diğer eyaletlerde de vakalar bildirilirken, bu artışların birbiriyle bağlantılı olup olmadığı henüz bilinmiyor.
TAKİP EDİLMESİ EN ZOR PARAZİTLERDEN BİRİ
Siklosporiazise neden olan Cyclospora cayetanensis parazitinin kaynağını tespit etmek oldukça zor. ABD Tarım Bakanlığı Gıda Güvenliği Bölümü’nün eski direktörlerinden ve şu anda Uluslararası Taze Ürünler Birliği’nde bilim sorumlusu olarak görev yapan Dr. Max Teplitski, bu parazitin genetik yapısının takibini imkansız hale getirdiğini belirtiyor. E.coli ve Salmonella gibi bakterilerde DNA dizilimi sayesinde hastalık kaynağı tespit edilebilirken, Cyclospora paraziti eşeyli ürediği için her nesilde DNA’sı değişiyor ve aile ağacı neredeyse takip edilemez hale geliyor.
DEDEKTİF GİBİ ARAŞTIRMA YÖNTEMİ
Genetik testlerin yetersiz kaldığı durumlarda, salgının kaynağını bulmak için epidemiyologlar devreye giriyor. Her bir siklosporiazis hastasıyla detaylı görüşmeler yapılarak ne yedikleri, ne içtikleri sorgulanıyor. Kişilerin hatırlama konusundaki zorlukları nedeniyle alışveriş fişleri ve kredi kartı kayıtları da inceleniyor. Dr. Teplitski, araştırmalarda sadece gıdalara değil, aynı zamanda göller ve su parkları gibi rekreasyonel su kaynaklarına da odaklanılması gerektiğini vurguluyor.
EN SIK HANGİ GIDALARLA BULAŞIYOR
Siklosporiazis, insan dışkısıyla yayılan tek hücreli bir parazitin neden olduğu bir enfeksiyon. Genellikle kontamine yiyecek veya suyun tüketilmesi, yüzme havuzları, göller ve su parkları gibi ortamlarda bulaşıyor. Özellikle iyice yıkanması zor olan ahududu, taze otlar, marul karışımları, kişniş ve bezelye gibi gıdalar sıkça salgınlarla ilişkilendiriliyor. 1990’lı yılların ortasından bu yana ABD’de en fazla salgına neden olan gıdalar arasında ahududu (12 salgın), fesleğen (11 salgın) ve salata karışımları (8 salgın) yer alıyor.
BAĞIRSAKTA BİR BİLİM KURGUSU GİBİ
Vücuda alınan parazit, bağırsaklarda adeta bir bilim kurgu filmi senaryosu gibi çoğalıyor. Önce erkek ve dişi formlarına ayrılan parazitler, bağırsakta çiftleşiyor ve yumurtalarını bağırsak duvarına gömüyor. Bu yumurtalar daha sonra dışkıyla dışarı atılıyor ve sıcak havalarda birkaç hafta içinde olgunlaşarak başka kişilere bulaşmaya hazır hale geliyor. Sporların dış ortamda olgunlaşması zaman aldığından, parazit genellikle kişiden kişiye değil, dolaylı yollarla bulaşıyor.
BELİRTİLERİ DİĞER BAĞIRSAK ENFEKSİYONLARINDAN FARKLI
Michigan Eyalet Üniversitesi’nden enfeksiyon hastalıkları uzmanı Dr. Rebecca Schein, siklosporiazis belirtilerinin Salmonella veya E.coli’den farklı olduğunu söylüyor. Hastalarda çok sulu ishal, şişkinlik ve rahatsızlık hissi görülüyor. Ateş yaygın bir belirti değil. Sağlıklı bireylerde bile enfeksiyon altı haftaya kadar sürebiliyor. Bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde ise tedavi edilmezse belirtiler geçmiyor.
DOĞRU TESTLE TEŞHİS MÜMKÜN
Siklosporiazis teşhisi koymak, diğer bağırsak enfeksiyonlarına göre daha zor. Genellikle kullanılan multipleks testler Cyclospora’yı tespit edemiyor. Doktorların, parazitin yumurtalarını mikroskop altında pembe veya turuncu renge boyayan özel bir test istemesi gerekiyor. Teksas Sağlık Bakanlığı, parazit yumurtalarının düzensiz aralıklarla atılması nedeniyle doğru teşhis için 24 saat arayla üç kez test yapılması gerekebileceği uyarısında bulundu.
TEDAVİSİ MÜMKÜN
Teşhis konulduktan sonra tedavi oldukça basit. Parazit, Bactrim ve Septra markalarıyla bilinen trimetoprim-sülfa antibiyotik kombinasyonuyla tedavi ediliyor. Tedavi genellikle 7 ila 10 gün sürüyor, bağışıklığı zayıf kişilerde daha uzun olabiliyor. Şiddetli ishal üç ila beş günden uzun sürerse veya bilinen bir salgın bölgesinde yaşıyorsanız mutlaka test yaptırmanız öneriliyor.
MEYVELERİ YIKAMAK YETERLİ OLMUYOR
2021 yılında Norveç’te yapılan bir araştırma, yaban mersini ve ahudududaki parazitlerin temizlenmesini inceledi. Çalışma, pürüzsüz yüzeyli yaban mersinlerinin temizlenmesi daha kolayken, pütürlü yapısı nedeniyle ahudududan parazitlerin çıkarılmasının daha zor olduğunu gösterdi. Sirke ve su karışımıyla yıkamanın, sadece suyla yıkamaya göre biraz daha etkili olduğu ancak yine de parazitlerin tamamen temizlenemediği görüldü. ABD Gıda ve İlaç Dairesi (FDA), meyve ve sebzelerin akan su altında ovuşturularak yıkanmasını, sert kabukluların temiz bir fırçayla fırçalanmasını ve marul gibi sebzelerin dış yapraklarının atılmasını öneriyor.