Demir eksikliği, Amerika Birleşik Devletleri’nde en yaygın görülen mikronütrein eksikliği olarak kaydedildi. Birçok kişi, yorgunluk, zayıflık, beyin sisi ve diğer belirtilerle aylarca hatta yıllarca yaşarken, eksiklikleri tespit edilmiyor. 2024’te yapılan bir çalışmaya göre, ABD’deki yetişkinlerin neredeyse üçte biri demir eksikliği yaşıyor. Çocuklar ve hamile kadınlar gibi yüksek risk gruplarındaki rutin taramalar, vakaların %70’inden fazlasını gözden kaçırabiliyor.
DEMİR EKSİKLİĞİNİN BELİRTİLERİ
Çevrimiçi platformlarda bazı kişiler, koyu halkalar ve solgun cilt gibi belirtileri demir eksikliği olarak kendileri teşhis ediyor. Sosyal medya fenomenleri, bu görünümü “ferritin yüzü” olarak adlandırarak, vücutta demiri depolayan bir proteine atıfta bulunuyor. Minnesota Üniversitesi’nde tıp yardımcı profesörü Dr. Ariela Marshall, demir eksikliğinin yaygın, sık rastlanan ve genellikle göz ardı edilen bir durum olduğunu belirtiyor. ASH tarafından Eylül ayında açıklanan yeni tanı önerileri, daha fazla hastanın erken tedavi almasını sağlamayı amaçlıyor.
ANEMİ VE DEMİRİN ROLÜ
Anemi, vücudun organlarına ve dokularına oksijen taşıyan kırmızı kan hücrelerinin yetersizliği durumudur. Anemisi olan hastalar yorgun, baş dönmesi yaşayan veya nefes darlığı hisseden kişiler olabiliyor. Ayrıca kalp çarpıntısı, soğuk eller ve ayaklar, solgun cilt, kırılgan tırnaklar veya saç dökülmesi gibi belirtiler de görülebiliyor. Demir, beyin ve kas fonksiyonunu destekler ve hemoglobin üretiminde kullanılır. Demirin depolandığı ferritin proteini, yeni kırmızı kan hücrelerinde hemoglobin üretimi için gereklidir. Ferritin düşük olduğunda, yeterli demir bulunamadığından anemi riski artar. Ancak demir eksikliği, hemoglobini veya kırmızı kan sayısını etkilemeden de benzer semptomlara yol açabilir.
DEMİR EKSİKLİĞİNE YOL AÇAN FAKTÖRLER
Düşük demir seviyesi, huzursuz bacak sendromu ve yiyecek dışı maddelere — buz veya kil gibi — karşı aşerme gibi durumlara neden olabilir. Dr. Marshall, demir eksikliği olmayan aneminin semptom yaratmayacağı yanılgısının yaygın olduğunu ve bu yanlış anlamanın düzeltilmesi gerektiğini belirtiyor. Standart kan testleri, kişinin sahip olduğu kırmızı kan hücresi sayısını ölçerken, demir eksikliğini tespit edemiyor. Dr. Jacquelyn Powers, demir testlerinin önemine dikkat çekiyor ve yeterli demir düzeyinin belirlenmesinin zor olduğunu ifade ediyor.
YENİ TANI ÖNERİLERİ
Yeni ASH kılavuzları, çocuklar için 20 ng/mL, çoğu yetişkin için 30 ng/mL ve ağır adet kanaması veya vegan diyet gibi risk faktörleri olanlar için de 50 ng/mL veya daha düşük bir kesim noktası belirliyor. Enflamatuar sorunları olan yetişkinler için ise bu limit 100 ng/mL olarak belirlenmiş durumda. Dr. Powers, demir eksikliği testinin öneminin vurgulanmasının, daha sonraki komplikasyonları önlemek ve daha ince semptomları ele almak için gerekli olduğunu belirtiyor.
DEMİR EKSİKLİĞİ SEMPTOMLARI
Demir eksikliği yaşayan kişilerde yorgunluktan beyin sisi veya buz gibi şeylere çiğneme isteğine kadar geniş bir semptom yelpazesi görülebiliyor. Sosyal medya paylaşımlarında, demir eksikliğinin belirtileri arasında solgun cilt, saç dökülmesi ve kuru cilt gibi faktörler “ferritin yüzü” olarak tanımlanıyor. Ancak Dr. Powers ve Dr. Marshall, bu tür bir tanının selfie ile mümkün olup olmadığı konusunda şüpheli. Sınırlı diyetler uygulayan bazı kişilerin yeterli demiri günlük olarak alması zor olabilir, ancak Marshall, ABD’deki demir eksikliğinin genellikle kan kaybı ve sindirim sorunlarından kaynaklandığını belirtiyor.
RİSK GRUPLARI VE TEDAVİ YÖNTEMLERİ
Kadınlar, adet dönemleri nedeniyle demir eksikliği yaşama riski daha yüksek olan gruptadır. Özellikle ağır adet gören kadınlar bu duruma daha yatkındır. Çocuklar ve hamile kişiler de büyüme ve gelişim için daha fazla demire ihtiyaç duydukları için yüksek risk altındadır. Ayrıca, sindirim sistemi rahatsızlıkları olan bireyler, diyetlerinden aldıkları demiri yeterince ememeyebilir. Endurance sporcuları da diğer bireylere göre daha fazla demir gereksinimlerine sahiptir. Dr. Powers, sağlıklı bir yaşam tarzı sürdüren ancak hala yorgun hisseden kişilerin ferritin seviyelerinin kontrol edilmesini öneriyor. Ağız yoluyla alınan demir takviyeleri, semptomları haftalar içinde hafifletebilir. Ancak demir seviyelerinin neden düşük olduğunu belirlemek için doktorla çalışmak önemlidir.