MARMARA DENİZİ’NDE DENİZANALARI YOĞUNLAŞTI
Marmara Denizi ve İstanbul Boğazı’nda denizanalarının görünürlüğü arttı. İstanbul’un Sarıyer, Beşiktaş, Fatih, Zeytinburnu ve Üsküdar gibi denizle çevrili ilçelerinin sahilleri denizanaları ile doldu. Olta ve kıyı balıkçılığı yapanlar, bu durum ile kirliliğe dikkati çekti. İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Balıkçılık Teknolojileri Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Firdes Saadet Karakulak, denizanalarının mevsimsel olarak ilkbahar ve sonbahar aylarında görüldüğünü hatırlattı.
KİRLİLİK, DENİZANALARININ ARTMA NEDENİ
Karakulak, her zamankinden farklı olarak denizanalarının kirlilik ve diğer etkenler yüzünden artık yılın her döneminde yoğun olarak görüldüğünü ifade etti. “Marmara Denizi, kirliliğin arttığı, müsilaj olaylarının yaşandığı ve azot ile fosfor düzeylerinin giderek yükseldiği bir bölge. Bu denizde fırsatçı türler daha fazla çoğalabiliyor. Balık ve diğer canlılar oksijen seviyelerinin düşüklüğü sebebiyle Marmara Denizi’ni terk ederken, denizanaları artış gösterebiliyor.” şeklinde belirtti. Ayrıca, denizanalarının çoğalmasının balıkçılık üzerinde olumsuz etkiler yarattığını; denizde kalma süresi, yakıt tüketimi ve av verimi gibi sorunların ortaya çıkabileceğini vurguladı.
Karakulak, yoğunlaşan denizanası sayısının balıklara zarar verme potansiyelini artırdığını kaydetti. Denizanası, balık yumurtası ve larvaları ile beslenmektedir; bu da Marmara Denizi’ndeki hamsi yumurtası ve yavrularını yemesiyle balık miktarlarında düşüşe yol açabileceğini gösteriyor. Bununla ilgili çalışmalara devam ettiklerini belirten Karakulak, balık sayısındaki azalmanın denizanalarının artışıyla ilişkili olabileceğini söyledi. Oksijen düzeylerinin azalması, oksijit seven balıkların bu bölgeyi terketmesine yol açmış durumda. “Artık Marmara Denizi’nde denizanasını yiyen orkinos ve kılıç balığı göremiyoruz. Bu türlerin azalması da denizanalarının çoğalmasına neden oluyor.” diye ekledi.
AŞIRI AVLANMANIN EKOSİSTEME ETKİSİ
İstanbul Üniversitesi Deniz Bilimleri ve İşletmeciliği Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ahsen Yüksek, yapılan bilimsel araştırmalara göre denizanası artışının yüksek düzeyde bozulmuş ekosistemlerin bir göstergesi olduğunu belirtti. Yüksek, “Evsel kirlilik, plankton artışına yol açıyor; ortamdaki fazla plankton, aşırı avcılığın etkisiyle yok edilen balıklar tarafından tüketilmezse, denizanaları tarafından tüketilmekte.” ifadelerini kullandı. Ayrıca, deniz suyu sıcaklığının artmasının yeni türlerin ekosisteme girmesine ve yerel türler üzerinde baskı oluşturmasına yol açabileceğini söyledi.
DENİZDE PLANKTONUN DURUMU
Marmara Bölgesi’nde yoğun nüfus ve denizde yüksek miktardaki planktona dikkat çeken Yüksek, bu besin kaynaklarının balık popülasyonunun artışı için kullanılmak yerine aşırı avcılık sebebiyle yok edildiğini, ortamda sadece bol plankton ve denizanası kalmaya başladığını dile getirdi.
DENİZANASI VE MÜSİLAJ ARASINDAKİ İLİŞKİ
Yüksek, Marmara Denizi’ndeki denizanaları ile müsilaj arasında bir ilişki bulunduğuna işaret etti. “1994, 2007 ve 2020-21 yıllarında müsilaj oluşumu öncesinde aşırı avcılık ve denizanası artışını gözlemledik.” dedi.
BALIK AZALDIĞINDA DENİZANASI ARTIYOR
Doç. Dr. Yüksek, denizanalarının aşırı görülmesinin canlı yaşamına etkilerini değerlendirerek, “Ortamda balık sayısı düştüğünde denizanalarının hızlı bir şekilde çoğaldığını görüyoruz.” şeklinde konuştu. Genelde avcılık sezonunun sonuna doğru, plankton artışları ve denizanalarının üreme döneminin çakıştığını ve bu durumda yoğun artış gözlemlendiğini belirtti.
BİR TÜRÜN ARTARSA TOPLU ÖLÜMLER GÖRÜLÜR
Yüksek, bir türün aşırı artışının beraberinde kitlesel ölümleri getirebileceğini söyledi. Kitlesel ölümlerde organik maddelerin bakteriler tarafından parçalanmasının su kalitesini olumsuz etkileyebileceğini, oksijen düzeyinin azalmasına ve patojenik bakterilerin artışına neden olabileceğini ifade etti. “Aşırı artışlar ve kitlesel ölümler, ekosistemlerde istemediğimiz olgulardır.” diye ekledi.