AKDENİZ’DE BALON BALIKLARI ÜZERİNE YAPILAN ÇALIŞMA SONUÇLARI
Akdeniz bölgesinde, çeşitli bilim insanlarının bir araya gelerek balon balıklarının insan sağlığına yönelik tehditleri, zehir oranları ve mevsimsel dağılımlarını inceledikleri araştırma ilginç bulgular ortaya koydu. Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Ali Rıza Köşker, balon balıklarının sonbahar ve kış mevsiminde zehir oranlarının en yüksek düzeye çıktığını belirtti. Ayrıca, bu durumun beraberinde ölüm ve zehirlenme vakalarının artışına yol açtığını ifade etti. Köşker, amatör balıkçılar tarafından balon balıklarının avlanmasının, ilgili kamu kurumlarınca yayımlanan tebliğle yasaklanması gerektiğinin altını çizdi. Balon balıkları yalnızca Türkiye için değil, tüm Akdeniz ülkeleri için de bir tehdit olmaya devam ediyor. Türkiye, Yunanistan, KKTC, Güney Kıbrıs Rum Kesimi, Lübnan, Suriye, İsrail, Filistin, Mısır, Libya ve Tunus’ta, istilacı türler üzerine uzman deniz bilimcileri, balon balıklarıyla ilgili kapsamlı bir araştırma yapıldı. Çalışma, 2004-2023 yılları arasında Doğu Akdeniz’de Lagocephalus sceleratus ve Torquigener hypselogeneion türlerinin neden olduğu saldırılar, zehirlenmeler ve ölümlerle ilgili bilimsel ve tıbbi kayıtlardan bilgiler topladı. Bu kapsamda toplam 198 olay belgelendi. Bu olayların içerisinde 28 fiziksel saldırı, 143 ölümcül olmayan zehirlenme ve 27 insan ölümü yer alıyor. En çok olay Türkiye, Suriye ve Lübnan’da kaydedildi. Ayrıca, balon balıklarının fiziksel saldırılarının çoğunun yaz aylarında, zehirlenme olaylarının ise kış aylarında gerçekleştiği belirlendi.
BALON BALIKLARININ ZEHİRLİ ETKİLERİ
Bazı balon balıklarının dokularında bulunan yüksek seviyelerdeki nörotoksin tetrodotoksin (TTX), bu balıkları tüketmenin insan sağlığı açısından ciddi bir tehdit oluşturduğunu gösteriyor. Çalışmanın yazarlarından Doç. Dr. Ali Rıza Köşker, bu türün zehir oranı ve mevsime göre değişkenliklerini detaylandırdı. Bilimsel verilerden elde ettikleri bilgiler doğrultusunda, balon balıklarının öldürücü doz TTX miktarının sonbahar ve kış aylarında en yüksek seviyeye ulaştığını aktaran Köşker, bu durumun bağlı olarak zehirlenme ve ölüm vakalarının da arttığını vurguladı.
MEVSİMSEL FARKLILIKLAR VE ZEHİRLENME OLAYLARI
Doğu Akdeniz ülkeleri arasında en çok balon balığı kaynaklı zehirlenmelerin Türkiye, Suriye ve Lübnan’da görüldüğünü hatırlatan Doç. Dr. Ali Rıza Köşker, “Balon balıklarında bulunan TTX zehri, dünyada bilinen en güçlü denizel zehirlerden biridir. Son 20 yılda Doğu Akdeniz ülkelerinde yaklaşık 200 zehirlenme vakası yaşandı ve bunların 27’si ölümle sonuçlandı. Türkiye’de de önemli zehirlenme olayları yaşandı. Akdeniz’deki balon balığı toksin miktarı üzerine yaptığımız araştırmalarda, bu balıkların sonbahar ve kış aylarında üreme döneminin ardından daha yüksek TTX seviyelerine ulaştığını tespit ettik. Bu durumun Akdeniz ekosistemine özel bir olgu olduğunu düşünüyoruz. Bu sebeple bu aylarda extra dikkat gösterilmesi gerekiyor” dedi.
ZEHİRLENME VAKALARINDA ARTISHIN NEDENLERİ
Köşker, son 5 yıl içinde görülen ölüm ve zehirlenme vakalarına ilişkin paylaşımlar yaptı. “Araştırmamıza göre Doğu Akdeniz ülkelerinde özellikle 2019’dan itibaren zehirlenme olaylarının arttığını gözlemledik. Son 20 yılda kaydedilen 27 ölüm vakasının 17’si son 5 yıl içinde gerçekleşti. Son 5 yıllık mevsimsel dağılıma baktığımızda, kış mevsiminde bu ülkelerde 87 zehirlenme vakası kaydedilmişken, 7 ölüm de meydana gelmiş. Sonbahar döneminde ise 15 zehirlenme ve 7 ölüm gerçekleşti. Yaz mevsiminde 4 zehirlenme ve 1 ölüm bildirildiği görüldü. İlkbaharda ise 14 zehirlenme ve 2 ölüm kaydedildi. Bu bulgular, Akdeniz’de bilinen bir gerçek olan balon balıklarının en tehlikeli döneminin sonbahar ve kış ayları olduğunu ortaya koyuyor” şeklinde konuştu.
YASAL DÜZENLEME İHTİYACI
Zehirli türden en çok etkilenen grubun olta balıkçıları olduğunu belirten Doç. Dr. Köşker, “Bu zehirlenme vakalarının büyük kısmı, olta ile avlanan amatör balıkçıların yakaladıkları balıkları bilinçsizce tüketmelerinden kaynaklanıyor. Bu durumu önlemek açısından önemli farkındalık etkinlikleri düzenlenmeli. Üniversitelere, medya organlarına, ilgili kamu kurumlarına hepimize bu konuda sorumluluk düşüyor. Kamu spotlarının ve yasal düzenlemelerin artırılması kesinlikle gerekli. Hali hazırda amatör balıkçılıkla ilgili yayımlanan son tebliğde balon balığı ibaresi yer almıyor. Balon balıklarının amatör balıkçılıkta avlanmasının net bir şekilde yasaklanması gerekiyor. Balon balıkları zehirlidir, tüketilmemelidir ve tükettirilmemelidir” ifadelerini kullandı.