ABD’de yapılan kapsamlı yeni bir araştırma, sosyal medya kullanıcılarının önemli bir bölümünün sağlıkla ilgili kararlarını bu platformlardan edindikleri bilgilere dayandırdığını ortaya koydu. 30 Haziran’da JAMA dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, sosyal medya kullanan yetişkinlerin yüzde 20’sinden fazlası, yani yaklaşık 47 milyon kişi, sağlık kararlarını sosyal medyadaki içeriklere göre veriyor. Aynı zamanda kullanıcıların neredeyse yüzde 78’i sosyal medyadaki sağlık bilgilerinin yanlış ya da yanıltıcı olduğuna inanıyor.
SAĞLIK BİLGİSİ SOSYAL MEDYADA YAYGINLAŞIYOR
Araştırma, Ulusal Kanser Enstitüsü tarafından finanse edilen 2024 Sağlık Bilgisi Ulusal Eğilimler Anketi verilerini analiz etti. 7 bin 270’ten fazla yetişkini kapsayan ve yaklaşık 262 milyon ABD’li yetişkini temsil eden çalışmada, sosyal medya kullananların neredeyse yüzde 85’inin genel veya kişisel sağlık bilgilerini paylaştığı, yaklaşık yüzde 70’inin ise çevrim içi sağlık topluluklarına katıldığı belirlendi. Daha yaşlı yetişkinler ve Hispanik kullanıcıların sosyal medyaya dayanarak sağlık kararı alma oranının daha yüksek olduğu görüldü. Kanser, kalp-damar hastalıkları ve ruh sağlığı sorunları gibi kronik rahatsızlıkları olan bireylerin de bu bilgilere dayanarak karar alma konusunda sağlıklı bireylerle benzer oranlara sahip olduğu tespit edildi.
SOSYAL MEDYAYA YÖNELMENİN NEDENLERİ
Konuyu değerlendiren acil tıp uzmanı ve eski Baltimore Sağlık Komiseri Dr. Leana Wen, sosyal medyanın sağlık bilgisi kaynağı olarak bu kadar yaygınlaşmasının anlaşılabilir nedenleri olduğunu belirtiyor. Hızlı, ücretsiz ve her an erişilebilir olan platformlar, karmaşık tıbbi konuları kısa ve anlaşılır videolar ya da grafiklerle açıklayabiliyor. İnsanlar aynı tanıyı, tedaviyi veya prosedürü deneyimlemiş başkalarının hikâyelerini doğrudan duyarak bir ders kitabı ya da tıbbi web sitesinin sağlayamayacağı rahatlığı bulabiliyor. Dr. Wen, sağlık hizmetlerinin giderek karmaşıklaştığını, muayene sürelerinin son derece kısıtlı olduğunu ve hastaların cevap alamadıkları sorularla kaldıklarını da vurguluyor.
SOSYAL MEDYADAN SAĞLIK TAVSİYESİ ALMANIN RİSKLERİ
Sosyal medyanın en büyük sorunlarından biri, uzman görüşü ile kişisel fikir arasında ayrım yapmaması. Deneyimli bir hekim, bir bilim insanı, hikâyesini paylaşan bir hasta ve tıbbi eğitimi olmayan bir fenomen kendi “tedavilerini” pazarlarken kullanıcının akışında yan yana görünebiliyor. Platformlar, duygusal, şaşırtıcı ya da tartışmalı gönderileri bilimsel açıklamalardan daha fazla öne çıkararak etkileşimi artırmaya odaklanıyor. Ayrıca bazı içerik üreticileri, takviye, test ya da sağlıklı yaşam ürünlerini tanıtmak için ödeme alırken bu çıkar çatışmalarını açıklamayabiliyor. Algoritmalar ise bir kez belirli bir sağlık içeriğine maruz kalan kullanıcıya benzer içerikleri önermeye devam ederek yanlış bilgilerin giderek daha inandırıcı hale geldiği bir yankı odası yaratabiliyor.
YAPAY ZEKÂ SAĞLIK BİLGİSİNDE NASIL KULLANILIYOR
Yapay zekâ, sosyal medyada görülen içerikleri üretip çoğaltarak sağlık bilgisi ortamını değiştiriyor. Birçok kişi artık geleneksel arama motorları yerine doğrudan yapay zekâ sohbet robotlarına sağlık soruları soruyor. Dr. Wen, yapay zekânın tıbbi terminolojiyi açıklamak, güvenilir tıbbi bilgileri özetlemek, tedavi seçeneklerini karşılaştırmak ve hastaları bir sonraki muayenelerine hazırlamak gibi konularda faydalı olabileceğini söylüyor. Ancak yapay zekânın otoriter görünen ama yanlış bilgiler üretebildiğini, bireysel tıbbi durumları yanlış anlayabildiğini ve şu anki haliyle insan kliniğinin klinik yargısının yerini alamayacağını da uyarılarına ekliyor.
SOSYAL MEDYA DOĞRU KULLANILABİLİR Mİ?
Dr. Wen, sosyal medyanın kesinlikle iyi bir sağlık bilgisi kaynağı olabileceğini vurguluyor. Birçok hekim, hemşire, bilim insanı, halk sağlığı kurumu, hastane ve hasta savunuculuğu örgütü çeşitli platformlarda doğru ve kanıta dayalı bilgiler sunuyor. Uzmanlar için yeni araştırma bulgularını ve halk sağlığı önerilerini hızla iletmenin mükemmel bir yolu olan sosyal medya, özellikle nadir hastalıklar gibi kronik rahatsızlıkları olan bireyler için değer taşıyor. Hastalar günlük yaşam pratikleri öğrenebiliyor, destek gruplarına katılabiliyor ve yalnız olmadıklarını bilmenin rahatlığını bulabiliyor.
SAĞLIK BİLGİSİNİ DEĞERLENDİRME REHBERİ
Uzman, sosyal medyada karşılaşılan sağlık bilgilerini değerlendirmek için üç temel kural öneriyor. İlk olarak bilginin kaynağı sorgulanmalı: Bir hekim, bilim insanı, akademik tıp merkezi, devlet halk sağlığı kurumu veya köklü bir hasta savunuculuğu örgütü mü? İkinci olarak hızlı çözüm vaat eden içeriklere karşı dikkatli olunmalı; kulağa gerçek olamayacak kadar iyi gelen şey genellikle öyledir. Takviye, cihaz veya tedavi satmaya çalışan kişilere özellikle şüpheyle yaklaşılmalı. Üçüncü olarak önemli bilgiler harekete geçmeden önce doğrulanmalı; Dünya Sağlık Örgütü gibi birden fazla güvenilir kuruluşun benzer öneriler yapıp yapmadığı araştırılmalı. Yeni bir ilaç başlanması, reçeteli bir tedavinin durdurulması veya kaynağın sattığı bir ürüne para harcanması söz konusuysa mutlaka sağlık uzmanıyla görüşülmeli.
SOSYAL MEDYA VE SAĞLIKTA DENGE NASIL KURULUR
Sosyal medya ve yapay zekâ, sağlık bilgisine erişimin kalıcı bir parçası haline geldi. Dr. Wen, tıbbi bilgiyi her zamankinden daha erişilebilir kılmanın gerçek değer taşıdığını ancak her araç gibi bunu kullanmanın da sınırlarını iyi anlamak gerektiğini söylüyor. Araçların tıbbi kavramları anlamak ve başkalarının deneyimlerinden öğrenmek için kullanılabileceğini, ancak tanı veya tedavi kararları söz konusu olduğunda kanıta dayalı önerilere ve bireysel tıbbi koşullara göre uyarlama yapabilecek kalifiye sağlık profesyonelleriyle yapılacak görüşmelere güvenilmesi gerektiğini vurguluyor.