FİZİKSEL PARADOKS VE EKONOMİK SORUNLAR
İktisatçı Mahfi Eğilmez, “Büyük Sessizlik Kuramı” başlıklı yazısında evrendeki uygarlıkların iletişimsizlik durumunu sorgulayan Fermi Paradoksu’nu Türkiye’nin ekonomik ve sosyal problemlerine uyarladı. Eğilmez, yüksek enflasyon, düşük büyüme, gelir dağılımındaki bozulma ve orta sınıfın yok oluşuna rağmen, toplumun geniş kesimlerinin hayat pahalılığına karşı tepkisiz kalmasını, “Türkiye’ye özgü bir büyük sessizlik” olarak tanımladı. Eğilmez, “Satın alma gücümüz eridi, özel okul fiyatları Avrupa’yı geçti, ama kimse sesini çıkarmıyor” diyerek bu sessizliğin sebeplerini derinlemesine inceledi.
FERMİ PARADOKSU VE İNSANLARIN YANIT VERMEYİ SEÇMESİ
Eğilmez, Fermi Paradoksu’nun, evrende uygarlıkların var olma ihtimaline rağmen onlardan iz veya iletişim olmamasını açıkça ifade ettiğini hatırlatıyor. Türkiye’de ise ekonomik sorunlara rağmen toplumun sessizliğini bu paradoksa benzetiyor: “Yaşam giderek pahalı hale geliyor, ama buna ses çıkaranların sayısı az. Herkes sessizce artan fiyatlara uyum sağlıyor.” Eğilmez, bu sessizliğin özellikle düşük gelir gruplarının durumunu “kader” ya da “sınav” olarak kabullenmesinden kaynaklandığını belirtiyor.
EKONOMİK SIKINTILARIN EN BÜYÜK NEDENLERİ
Eğilmez, Türkiye’deki ekonominin temel sorunlarını şu başlıklar altında topluyor: Yüksek enflasyon ve düşük büyüme; son yıllarda ekonomik büyüme yavaşlayıp, enflasyon hızla yükselmeye başladı. TÜİK’in verilerine göre, Nisan 2025’te yıllık enflasyon %65 seviyesine ulaştı. Gelir dağılımındaki bozulma; nüfusun önemli bir kısmı, yıllık geliri Portekiz (27 bin dolar), Brezilya (10 bin dolar), Tayland (7 bin dolar) ve Mısır (3 bin dolar) seviyelerinde bulunan 68 milyon kişiden oluşuyor. Son olarak, orta sınıfın yok oluşu; Eğilmez, “Orta sınıfın yok olması, çok büyük bir sorun” diyor.
ÖZEL OKUL BEDELLERİ VE ALIM GÜCÜ
Eğilmez, özel okul ücretleri üzerinden de satın alma gücünün eridiğini vurguluyor. Türkiye’de özel okul ücretleri yıllık ortalama 30 bin dolar olarak belirleniyor. Portekiz’de bu rakam 6 bin dolar, Brezilya’da 5 bin dolar, Fransa ve Almanya’da ise 20 bin dolar. Türkiye’deki özel okul ücretleri, kişi başına geliri 4 kat yüksek olan Avrupa ülkelerinin bile üstünde. Eğilmez, “Eskiden gelirler düşüktü, ama hayat Avrupa kadar pahalı değildi. Satın alma gücü yüksekti. Şimdi kiralar, otomobil ve gıda fiyatları dünya ortalamalarını aştı” diye açıklıyor. Bu durum, son 10 yılda ve “faiz neden, enflasyon sonuç” yaklaşımının uygulandığı son birkaç yılda belirginleşmiş.
TEPKİSİZLİĞİN SEBEBİ NEDİR?
Eğilmez, toplumun tepkisizliğinin sebeplerini şöyle açıklıyor: İlk olarak, düşük gelir gruplarının durumu “kader” ya da “sınav” olarak görmesi. Geliri Tayland ve Mısır seviyesinde olan 68 milyon kişi, bu durumu kabulleniyor. İkinci olarak, geliri nispeten yüksek olan 17 milyon kişi daha fazla itiraz etse de, bu ses geneli etkilemiyor. Son olarak, ekonomik yanılsama; düşük tutulan kur, satın alma gücü paritesinde yüksek gelir yanılsaması yaratıyor, ancak gerçekte fiyatlar Avrupa’yı aşıyor.