El Niño resmen başladı ve bu olağanüstü hava olayının çok güçlü bir ‘Süper El Niño’ya dönüşerek küresel hava desenlerinde büyük değişimlere yol açması bekleniyor. Perşembe günü yayımlanan bir rapora göre, bu El Niño’nun yüzde 63 ihtimalle ‘çok güçlü’ bir seviyeye ulaşması ve 1950’den bu yana kaydedilen en büyük El Niño olaylarından biri olması öngörülüyor. Uzmanlar, bu fenomenin sonbahar boyunca devam edeceğine ve kış aylarında da etkisini sürdüreceğine neredeyse kesin gözüyle bakıyor.
EL NİÑO NEDİR VE SÜPER EL NİÑO KRİTERLERİ
El Niño, tropikal Pasifik Okyanusu’nda periyodik olarak ortaya çıkan bir hava desenidir. Rüzgarların değişmesi ve okyanus yüzey sıcaklıklarının ortalamanın üzerine çıkmasıyla karakterize edilir. Bu değişiklikler, dünya genelinde hava desenlerini etkileyen zincirleme reaksiyonlara neden olur. Süper El Niño olarak adlandırılması için tropikal Pasifik su sıcaklıklarının ortalamanın en az 2 derece üzerinde olması gerekiyor. Bazı güvenilir bilgisayar modelleri, bu sınırın çok daha üzerine çıkılacağını gösteriyor. Son aylarda, batı Pasifik’ten doğu tropikal Pasifik’e doğru büyük miktarlarda anormal derecede sıcak su taşındı. Bu sıcak su, okyanus yüzeyinin yaklaşık 600 ila 1000 feet altında hareket ederek Güney Amerika kıyılarına yakın bölgelerde yüzeye çıkmaya başladı. Benzer dinamikler, 2015-16, 1997-98 ve 1982-83 yıllarında yaşanan geçmiş Süper El Niño olaylarında da görülmüştü.
KÜRESEL SICAKLIK VE HAVA OLAYLARINA ETKİSİ
El Niño, okyanustan atmosfere büyük miktarda ısı enerjisi transferini içerdiğinden, küresel iklim üzerinde de önemli etkiler yaratıyor. Fosil yakıt kirliliğinden kaynaklanan insan kaynaklı ısınma eğiliminin üzerine eklenen bu etki, küresel ortalama yüzey sıcaklıklarını artırarak 2027’nin 2024’ü geçerek gezegenin en sıcak yılı olmasına neredeyse kesin gözüyle bakılmasına neden oluyor. El Niño, konuma bağlı olarak sıcak hava dalgaları, sel ve kuraklık gibi belirli hava ve iklim aşırılıklarının olasılığını artırıyor. ABD’de etkileri en çok kış aylarında belirginleşiyor. El Niño, orta ve doğu Pasifik kasırga sezonunu güçlendirirken, Atlantik’teki kasırga sayısını sınırlama eğiliminde. Güçlü El Niño’lar bu etkilerin görülme olasılığını artırıyor. ABD’nin kuzeyinden batı Kanada ve Alaska’ya kadar olan bölgede normalden daha sıcak koşullar beklenirken, ülkenin güney kesimleri daha aktif bir jet akımı sayesinde daha fazla fırtına alarak daha nemli ve serin olabiliyor. Kaliforniya’da ise nem yüklü jet akımının karaya çarpmasıyla daha sık atmosferik nehir olayları görülebilir, ancak eyaletin hangi bölümünün en fazla etkileneceğini tahmin etmek zor.
DÜNYA GENELİNDE SEL, KURAKLIK VE AŞIRI SICAKLAR
El Niño sırasında Avustralya ve Endonezya gibi bölgelerde kuraklık ve sıcak hava dalgaları görülme eğilimi artıyor, bu da orman yangınlarına ve su kaynağı sorunlarına yol açabiliyor. Yaz aylarında Hindistan ve Güneydoğu Asya’da muson yağmurları azalıyor; bu durumun işaretleri şimdiden görülmeye başladı. Bu bölgelerde azalan yağış, yaz sıcaklıklarını daha da artırabiliyor. Karayipler’de de sıklıkla kuraklık yaşanıyor. Güney ve Doğu Asya’nın bazı bölgelerinde ılık ve kurak kışlar tipik hale geliyor. Güney Afrika’da Aralık-Şubat döneminde kuraklık koşulları büyüyebilirken, Afrika Boynuzu’na yakın bölgelerde Ekim-Ocak döneminde sel baskınları görülebiliyor. Güneydoğu Güney Amerika’nın bir bölümünde aşırı yağış, güneydoğu Brezilya’da ise normalden daha sıcak koşullar bekleniyor. Kuzeybatı Güney Amerika, anormal derecede sıcak okyanus sularına yakınlığı nedeniyle Ocak-Mayıs döneminde yoğun yağışa maruz kalabiliyor.
OKYANUSLAR VE EKONOMİK SONUÇLAR
El Niño olayları, okyanuslarda yaygın deniz sıcak hava dalgalarına ve mercan beyazlamasına yol açabiliyor. Deniz sıcak hava dalgaları, bölgesel hava desenlerini de etkileyebiliyor. Araştırmalar, güçlü El Niño’ların afet kayıpları, gıda tedarikinde aksamalar ve diğer etkiler yoluyla ülkelerin ekonomik büyümesini azaltabileceğini gösteriyor.
KÜRESEL ISINMANIN GETİRDİĞİ BELİRSİZLİK
Ancak her El Niño, çok güçlü olanlar bile, etki senaryosunu birebir takip etmez ve sürprizler yaşanabilir. Bu Süper El Niño’nun etkileri konusunda ek bir belirsizlik söz konusu: Bu olay, fosil yakıt kirliliği nedeniyle dünyanın zaten ortalamanın çok üzerinde ısındığı bir dönemde gerçekleşiyor. Bu durumun, El Niño’ya bağlı aşırı hava olaylarını nasıl daha da şiddetlendirebileceği merak konusu. Kısacası, arka plan ikliminin bu kadar sıcak olduğu bir dönemde daha önce hiçbir El Niño, hatta Süper El Niño bile yaşanmamıştı.