Bu hafta, Amerika’nın İran ile olan savaşını dramatik bir şekilde tırmandırması bekleniyordu. Başkan Donald Trump, ara seçimlerin ardından ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının yeniden başlayacağını sürekli olarak ima etti. Askeri bir tırmanış beklentisiyle Ekim boyunca petrol fiyatları her gün 100 doların üzerinde seyrederek, ayın son işlem gününde dört yılın en yüksek seviyesi olan 114 dolara ulaştı. Ardından ani bir değişim yaşandı: Trump, ara seçimlerden önce yeniden saldırıların artık gerekli olmadığını savundu. Geçen Salı günü, Amerikalılar Trump’ın İran politikasına karşı büyük bir tepki göstererek Demokratlara oy verdiler; bu, Kongre’nin savaş konusunda bazı direnişler gösterebileceği sinyalini verdi. Petrol fiyatları geçen hafta 25 dolar düşerek son üç ayın en düşük seviyesine, Salı günü ise 90 doların altına geriledi. Bu olayların birbirleriyle bağlantısı var mı? Kesinlikle. Ancak petrol fiyatlarındaki bu dramatik düşüşün basit politik açıklaması, petrol piyasasında yaşanan şaşırtıcı değişiklikleri hesaba katmıyor: Tarihin en büyük petrol arz şokuna rağmen, dünya aniden tüketimden daha fazla ham petrol üretiyor. Petrol piyasası, temellerine geri döndü ve bu temeller beklenenden daha güçlü görünüyor.
İRAN SAVAŞI SÜRESİNCE PETROL PİYASASI
İran savaşı boyunca petrol piyasasında kaydedilen gelişmeler dikkat çekici bir yaratıcılık sergiledi. Birçok petrol analisti, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan tanker trafiğini engellemesi durumunda petrol fiyatlarının hızla 200 doları aşabileceği kehanetinde bulundu. Ancak petrol, 2008’deki tüm zamanların en yüksek değerine ya da 2022’de Rusya-Ukrayna savaşının başlangıcındaki daha yakın zirveye bile yaklaşamadı. Piyasanın yaratıcılığı, petrolün boru hatları aracılığıyla yönlendirilmesi ve ham petrol tankerlerinin boğazdan karmaşık shuttle ve askeri operasyonlarla geçirilmesi sayesinde sonuç verdi. Son birkaç ayda, Orta Doğu’dan geçen petrol akışları, savaş öncesi ortalamaları aşan günler yaşadı. Orta Doğu petrol akışları kesinlikle normale dönmedi. Ancak, Kpler tarafından sağlanan verilere göre, petrol akışları geçtiğimiz hafta savaş öncesi ortalamaların %70’ine ulaştı.
ÜRETİM ARTIKLARI
Savaşın başlangıcında günlük 9.8 milyon varile düşen petrol akışları, geçtiğimiz hafta Natasha Kaneva’nın açıklamalarına göre 20.7 milyon varil seviyesine yükseldi. Bu, savaş öncesi Orta Doğu’nun her gün gönderdiği 24.7 milyon varilin oldukça yakınında. Bunun telafisi için, dünya genelindeki petrol devleri üretimi artırdı, özellikle Latin Amerika’dan. Geçtiğimiz yıl ile aynı tarihe göre, Orta Doğu dışından gelen ham petrol akışları günlük 1.5 milyon varil artış gösterdi. Ancak hala -2.5 milyon varil açığımız var. Küresel üretim artışı ve Orta Doğu’daki ham petrol akışları, petrol piyasasının dengelenmesini tam olarak açıklamıyor. Eksik olan unsur ise düşen talep. JPMorgan’a göre, savaş süresince petrol tüketimi ortalama 3.3 milyon varil günlük azaldı ve son iki ayda talep önemli ölçüde kötüleşti.
TALEP DÜŞÜŞÜNÜN NEDENLERİ
Eylül ve Ekim aylarında tüketim, günlük 3.8 milyon varil düştü. Yüksek fiyatlar, dünya genelindeki tüketicileri enerji kullanımlarında acı kararlar almaya zorladı. Ancak yakıt fiyatlarının, petrol fazlasında düşündüğünüz kadar etkili olmadığını belirtmek gerekir. Ukrayna’nın Rus rafinelerine drone saldırıları düzenlemesi sonucunda dizel fiyatları birkaç hafta öncesinde rekor seviyelere ulaştı, ancak Trump’ın arabuluculuğuyla sağlanan enerji ateşkesi ile bu duruma bir süreliğine ara verildi. Ayrıca, benzin talebi uzun bir süredir düşüşte; elektrikli araçlar giderek daha popüler hale geliyor ve yakıt verimliliği artıyor. Raymond James yatırım stratejisti Pavel Molchanov, bu yıl Amerikan benzin tüketiminin pandemi sonrası en düşük seviyesine, kişi başına 390 galona düşeceğini öngörüyor.
RAFİNERİ KISITLAMALARI
Dizel ve benzin talebindeki düşüşün başlıca nedeni ise rafineri kısıtlamaları. Dünya, Orta Doğu ve Rusya’dan kaybedilen üretimi telafi edebilecek yeterli rafineri altyapısına sahip değil. Küresel rafineriler aşırı çalışıyor. Dünya, istediği kadar petrol üretebilir, ancak bunu yeterince hızlı bir şekilde kullanılabilir yakıtlara dönüştüremiyor. Bu nedenle, rafinajdaki açık, düşen küresel talep tarafından karşılandı. Petrol fazlası, ABD’nin bazı önemli stoklarını yeniden doldurmasına imkan tanıdı. Özellikle Amerika’nın boru hattı kavşağı olan Cushing, Oklahoma’daki stoklar, Temmuz ayında operasyonel minimumların altına düştü ve şu anda Mayıs’tan bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. Bu, önemli depolama tesisine ihtiyaç duyduğu alanı sağladı ve potansiyel bir petrol fiyatı krizini önledi.
İRAN'A YÖNELİK AMERİKAN POLİTİKASI
Amerika’nın İran limanlarına yönelik uyguladığı abluka etkili oluyor: İran, Ağustos ayından bu yana meşru kanallardan sıfır petrol ihraç etti ve ekonomik ambargo, İran’ın yıllık enflasyon oranını son bir yılda %70’in üzerine çıkardı. Demokratik bir Kongre, Trump’ı biraz frenleyebilir; ancak yasama organının İran savaşından çıkması için kayda değer bir güçleri olmayacak. Yine de, “mavi tsunami”, İran’ın da elinin güçlendiğini gösterdi: Trump, politik olarak zayıfladı ve seçimler, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndaki askeri varlığını sürdürerek dünya genelinde önemli ekonomik zararlar verebileceğini gösterdi. “Bu, çatışmanın hızlı ve kabul edilebilir bir sona ermesi için bir tarif değil,” diyor Pickering Energy Partners’ın kurucusu ve baş yatırımcı Dan Pickering. “Bu, daha fazlasının aynı şekilde devam etmesine yönelik bir tarif.”