Amerikan siyasetinde, yüksek profilli isimlerin kendilerini suçlayabilecek sorulara yanıt vermemek için Beşinci Madde’ye sığınmasına artık alışkınız. Başkan Donald Trump’ın 2022’de bir hukuk davasında 400’den fazla kez bu yola başvurması bunun en bilinen örneklerinden biri. Ancak Dr. Anthony Fauci’nin Çarşamba günü Senato’daki ifade sırasında defalarca Beşinci Madde’yi gerekçe göstermesi çok daha karmaşık bir tablo ortaya koyuyor. Çünkü Fauci, geçtiğimiz yıl dönemin Başkanı Joe Biden tarafından affedilmişti.
FAUCİ’NİN İFADE VERMEYİ REDDETMESİ VE RAND PAUL TEHDİDİ
Çarşamba günkü duruşmanın bu hikâyenin sonu olması pek beklenmiyor. Hatta bu süreç, Cumhuriyetçilerin ve Trump yönetiminin sık sık dile getirdiği bir senaryoyu hayata geçirmesine zemin hazırlayabilir: Fauci’yi hapse atmak. Cumhuriyetçiler, Fauci’yi pandemi dönemindeki eylemlerinden dolayı yargılamaya çalışmıyor gibi görünse de, onu Kongre’yi aşağılamaktan (contempt of Congress) mahkûm etmekten söz ediyorlar. Bu tehdit, Adalet Bakanlığı’nın suçlama yöneltip yöneltmeyeceğine karar vermesini tetikleyecek bir sürecin başlangıcı. Fauci, Çarşamba günü soruları yanıtlamayı reddetmesinin temelinde Cumhuriyetçilerin bu yöndeki çabalarının yattığını belirtti. Özellikle Senato İç Güvenlik ve Hükümet İşleri Komitesi Başkanı Rand Paul’un yıllardır süren saldırılarına dikkat çeken Fauci, Kentuckyli senatörün kendisini “beni, sürekli vaat ettiği gibi, ‘parmaklıklar ardına’ koyacak bir şey söyletmeye” çalıştığını iddia etti.
BİDEN’IN AFFI VE HUKUKİ PARADOKS
Fauci’nin Beşinci Madde’ye sığınmasıyla diğer isimlerin bu yola başvurması arasındaki temel fark, Biden’ın 2025 başında yayınladığı affın kapsamı. Görevden ayrılmadan hemen önce Biden, Trump’ın ve müttefiklerinin hedef alabileceği isimler için önleyici af çıkarmıştı. Bu af, Fauci’nin Ocak 2014 ile Ocak 2025 arasındaki kamu hizmetiyle ilgili neredeyse tüm eylemleri kapsıyor. Yani Fauci, Covid dönemine ilişkin Rand Paul ve komitedeki Cumhuriyetçilerin ilişkilendirmeye çalışabileceği birçok potansiyel suçlamadan zaten muaf. Ancak Fauci, Cumhuriyetçilerin kendisine bir yalan beyan tuzağı (perjury trap) kuracağından korktuğu için Beşinci Madde’yi gerekçe gösterdiğini belirtti. Nitekim duruşma öncesinde Sağlık ve İnsan Hizmetleri Bakanı Robert F. Kennedy Jr. ve muhafazakâr avukat John Yoo gibi isimler, affa rağmen Fauci’nin yalan beyandan yargılanabileceğini dile getirmişti.
KONGRE’NİN SORUŞTURMA YETKİSİ VE HUKUKİ TARTIŞMALAR
Beşinci Madde koruması ile Kongre’nin soruşturma yetkisi arasında ciddi bir gerilim bulunuyor. Beşinci Madde’yi gerekçe gösteren tanıkların bu iddialarını mahkemede kanıtlaması istenebiliyor ve aksi halde Kongre’yi aşağılamaktan suçlu bulunabiliyorlar. Eski Trump danışmanı Steve Bannon, 2020 seçimlerini devirme çabalarıyla ilgili ifade vermeyi reddederken yönetici dokunulmazlığını öne sürmüş, mahkemeler bu talebini reddedince dört ay hapis cezasına çarptırılmıştı. Rand Paul, Çarşamba günü Fauci için önümüzdeki hafta komitesinde bir aşağılama oylaması yapılacağını duyurdu. Ancak bu oylamanın Adalet Bakanlığı’na sevk edilmesi için Senato’nun tamamının çoğunluğu gerekiyor ve bu da filibuster engelini aşmayı zorunlu kılıyor. Yani Paul’ün Demokratlardan da destek alması ya da konuyu sadece basit çoğunluğun yeterli olduğu Temsilciler Meclisi’ne taşıması gerekecek.
HUKUKÇULARIN GÖRÜŞÜ VE OLASI SENARYOLAR
Bazı hukuk uzmanları, Fauci’nin Beşinci Madde iddiasının zayıf olabileceğini düşünüyor. Eski federal savcı Danya Perry, “Bu endişenin Beşinci Madde’yi kullanmak için yeterli olup olmadığına nihai olarak mahkeme karar verecektir. Fauci, Paul’ün tekrarlanan suçlamalarını ve tehditlerini, yargılanma olasılığının varsayımsal değil somut olduğunun kanıtı olarak gösterecektir” dedi. St. Thomas Üniversitesi’nden hukuk profesörü Mark Osler ise, affın Fauci’nin 19 Ocak 2025 öncesindeki ifadelerini kapsadığını, ancak daha önceki ifadelerinin yalan olduğu iddiasıyla ilgili sorulara karşı Beşinci Madde’yi kullanamayacağını belirtti. Osler, Fauci’nin affın 2014 öncesi eylemler ya da kamu hizmetiyle ilgili olmayan davranışlar gibi boşlukları olduğunu savunabileceğini ifade etti.
YALAN BEYAN TEHLİKESİ VE MAHKEME SÜRECİ
Eski federal savcı Elie Honig, Fauci’nin affın zaman sınırı nedeniyle değil, aynı zamanda federal affın kapsamadığı eyalet suçlarına maruz kalma riski yüzünden Beşinci Madde’yi kullanmaya hakkı olduğunu belirtti. Eğer mahkeme Beşinci Madde korumasının geçerli olmadığına karar verirse, Fauci ifade vermeyi kabul ederek olası aşağılama suçlamalarından kaçınabilir. Ancak bu durumda, ifadesinin yol açacağı olası yargılamalarla yüzleşmek zorunda kalacak. Missouri Senatörü Josh Hawley, duruşmada Fauci’ye sert çıkarak “Şunu bir anlayalım: Beşinci Madde kapsamında hiçbir hakkınız yok çünkü affedildiniz. Yüz yılı aşkın süredir Yüksek Mahkeme bunu açıkça belirtiyor” dedi. Fauci’nin avukatlarından birinin salondan çıkarılmasıyla sonuçlanan gergin anlar yaşanan duruşmada Hawley, “Bu, anayasa ya da hukukla ilgili değil. Bu, bu kuruma ve Amerikan halkına duyulan saygısızlıkla ilgili” diye ekledi.