ABD’nin en kritik istihbarat yetkilerinden biri olan FISA’nın 702. maddesi, Kongre’nin geçici uzatma teklifini onaylayamaması nedeniyle yeniden sona erme noktasına geldi. Söz konusu yasa, Amerikalı yetkililere yabancı hedeflerin telefon görüşmeleri ve mesajlarını izleme yetkisi verirken tartışmalı bir şekilde bu süreçte Amerikalıların verilerini de toplayabiliyor. Temsilciler Meclisi’ndeki Cumhuriyetçilerin oylama yapmak için eyalette kalmayacak olması nedeniyle yetkinin sona ermesi artık neredeyse kesin gözüyle bakılıyor. Meclis Başkanı Mike Johnson, planlanan takvimde Washington’dan ayrılmalarının nedenini sorulduğunda Demokratları hedef alarak “Daha ne yapabilirim?” ifadelerini kullandı. Programın yenilenmesi için son tarih, ABD ulusal güvenlik yetkililerini endişelendirirken Kongre’nin uzun vadeli bir çözüm bulamaması her seferinde istihbarat toplamada kör nokta oluşması riskini beraberinde getiriyor. Aylardır Capitol Hill’deki Cumhuriyetçiler yasanın yeniden yetkilendirilmesi için bir yol ararken en son olarak sadece 45 günlük geçici bir yama yapılabildi. Bu da harekete geçilmemesi halinde gözetim yasasının Cuma gece yarısı sona ereceği anlamına geliyor.
TRUMP’IN PULTE HAMLESİ SÜRECİ DURDURDU
Kongre’de uzatma çalışmaları, Trump’ın Federal Konut Finansman Ajansı Direktörü Bill Pulte’yi ulusal istihbarat direktör vekili olarak görevlendirmesiyle durma noktasına geldi. Temsilciler Meclisi İstihbarat Komitesi’nin üst düzey Demokratı Jim Himes, her iki tarafın da uzatmanın “eşiğinde” olduğunu ancak hiçbir ulusal güvenlik deneyimi olmayan Pulte’nin atanmasının bu ilerlemeyi durdurduğunu belirtti. Trump son günlerde kararında ısrar ederek Pulte’nin 19 Haziran’da göreve başlayacağını duyurmasıyla istihbarat çalışanlarını ve yasa koyucuları şaşkına çevirdi. Johnson ise Demokratları kritik oylamaları rehin tutmakla suçlayarak önümüzdeki haftaki tatile rağmen Meclis’i FISA için geri çağırmayacağını çünkü herhangi bir oylamanın sonuçsuz kalacağını söyledi. Cumhuriyetçi lider, “Önümüzdeki birkaç hafta içinde sahillerimizde ciddi bir felaket yaşanmaması için dua ediyorum” ifadelerini kullandı.
702 MADDESİ NASIL İŞLİYOR
2008 yılında FISA yasasında yapılan güncellemelerle hükümet, ABD’li telefon şirketleri ve internet sağlayıcılarını internetin “omurgası” üzerindeki iletişimlere erişim sağlamaya zorlama yetkisine sahip oldu. Hükümet ayrıca telefon görüşmelerinin içeriğine ulaşabilmek için gerekli telefon bilgilerine erişim talep edebiliyor ve e-posta sağlayıcılarını belirli bir adresten gelen iletişimleri sağlamaya yükümlü kılabiliyor. Eylül 2023’te yayınlanan ve programı periyodik olarak değerlendirmek üzere oluşturulan Mahremiyet ve Sivil Özgürlükler Denetleme Kurulu’nun kamuya açık raporuna göre, yukarıdaki veri toplama yöntemlerine ek olarak kurul, yalnızca 2022’de yetkilendirilen “oldukça hassas bir teknikten” söz ediyor. ABD internet trafiğinin büyük bir kısmını da içeren bu veri havuzunun amacı, ABD istihbarat kurumlarına diğer ülkelerdeki yabancılara ait verilere hızlı erişim sağlamak. Ulusal Güvenlik Ajansı’na (NSA) göre, Başkanlık Günlük Brifingi’nde yer alan bilgilerin önemli bir kısmı 702 programından elde edilen verilere dayanıyor.
GÜVENLİK Mİ, MAHREMİYET Mİ
Programın önemi konusunda görüşler ayrışıyor. Üst düzey ulusal güvenlik yetkilileri yıllardır 702. maddenin terör saldırılarını önleme, ABD’ye fentanil akışını durdurma ve kritik altyapıya yönelik fidye yazılımı saldırılarını engellemede kritik olduğunu söylüyor. Yetkililer, İran ile kırılgan ateşkes ve yurt içi ve yurt dışında artan tehdit ortamı göz önüne alındığında bu yetkinin her zamankinden daha önemli hale geldiğini belirtiyor. Öte yandan hem sol hem de sağdaki sivil özgürlük grupları, gözetim yetkisinin Amerikalıların mahremiyetini ihlal etme riski taşıdığını savunuyor. Program şu anda büyük ölçüde mahkeme kararı olmadan yürütülüyor çünkü temelde yabancıları hedef alıyor ancak ABD vatandaşları yurt dışındaki hedeflerle etkileşime girdiklerinde bu gözetim ağına takılabiliyor. Yasa son aylarda birden fazla kez sona erme noktasına gelirken zaman zaman hükümetin gözetim yetkilerinin kapsamı konusundaki daha geniş Cumhuriyetçi mücadelenin bir parçası haline geldi. Daha önce casusluk programını desteklemiş bazı Demokratlar, güvenmedikleri bir Trump yönetimi altında yetkinin yenilenmesi konusunda endişelerini dile getirirken bu durum Cumhuriyetçilerin güvenebileceği marjı daha da daralttı. Sonuç olarak Trump’ın Pulte’nin atamasını geri çekmeyi reddetmesi, Demokratik desteği tamamen durma noktasına getirdi.