Fransız-İranlı sanatçı ve aktivist Marjane Satrapi, grafik romanı “Persepolis” ile İran halkının mücadelesini dünya çapında milyonlara ulaştıran isim, hayatını kaybetti. Satrapi 56 yaşındaydı. Élysée Sarayı’ndan yapılan açıklamada, Satrapi’nin çalışmalarının “küresel bir kitleyi büyülediği” belirtilirken, “Ölümü, Fransız kültürünün önde gelen bir figürünün ve özgürlüğe derinden bağlı bir sanatçının kaybıdır; eserleri evrensel bir mesaj taşımış ve ona büyük bir uluslararası beğeni kazandırmıştır” ifadelerine yer verildi.
SATRAPİ’NİN ÇOCUKLUĞU VE İRAN DEVRİMİ
Satrapi, 22 Kasım 1969’da kuzey İran’daki Reşt kentinde siyasi açıdan aktif solcu bir ailede dünyaya geldi. Halk ayaklanmasının İran monarşisini devirip İslam Cumhuriyeti’ni kurmasıyla hayatının yönü değiştiğinde henüz 10 yaşındaydı. 1979’dan hemen sonra kadın ve kız çocuklarının hakları kısıtlandı; Satrapi için bu, örtünmek zorunda kalmak, erkek okul arkadaşlarından ayrılmak ve hayatındaki yetişkinlerin baskılara maruz kaldığını izlemek anlamına geliyordu. Yıllar sonra, sınıf arkadaşlarıyla teneffüslerde başörtülerini çıkarıp ip atlamak için birbirine bağladıklarını anımsamıştı. O sahneyi ve sayısız başka anıyı, devrimi bir çocuğun gözünden anlatan 2000 yılındaki büyük başarılı grafik roman anısı “Persepolis”te resmetmişti.
SÜRGÜN YILLARI VE PERSEPOLİS’İN BAŞARISI
Satrapi’nin “Persepolis”te dokunaklı bir dürüstlük ve mizahla aktarılan asi ruhu, rejimle başının derde gireceğinden korkan ailesini 1984’te onu yurt dışına göndermeye itti. Avusturya’da birkaç çalkantılı yıl geçirdi; bir dönem evsiz kaldı ve bronşit nedeniyle hastaneye kaldırıldı. Ardından sanat okumak için Tahran’a döndü, eğitimini tamamladı ve kısa bir evlilik yaşadı, ancak 1994’te İran’ı kalıcı olarak terk ederek Fransa’ya yerleşti. “Persepolis” 2007’de Satrapi ve Vincent Paronnaud’nun yönetmenliğinde filme uyarlandı, aynı yıl Cannes Film Festivali’nde Jüri Ödülü kazandı ve Akademi Ödülü’ne aday gösterildi.
DİĞER ESERLERİ VE AKTİVİZMİ
Satrapi’nin çalışmaları arasında “çizgi roman” olarak adlandırmayı tercih ettiği çok sayıda grafik roman ve film yer aldı. 2019’da Rosamund Pike’ın Marie Curie’yi canlandırdığı İngiliz biyografik drama filmi “Radioactive”i yönetti. Aynı zamanda İran yönetiminin açık sözlü bir eleştirmeni ve 2022’de 22 yaşındaki Mahsa Amini’nin polis nezaretinde ölümünün ardından ortaya çıkan “Kadın, Yaşam, Özgürlük” hareketinin önde gelen bir destekçisiydi. İranlı kadın hakları grubu Narges Vakfı, Satrapi’yi “feminizmin ve kadın haklarının korkusuz bir savunucusu” ve “İranlı kadınların mücadelelerini ve direncini destekleyen biri” olarak tanımladı. Geçen yıl, Fransa’nın İran’a yönelik “ikiyüzlü tutumu” nedeniyle ülkenin en yüksek ulusal ödülü olan Fransız Lejyonu Nişanı’nı reddettiğini duyurdu.
ÖZEL HAYATI VE VEFATI
Satrapi, “Persepolis”in İngilizce çevirisine yardımcı olan ve birçok projesinde yakından yer alan Mattias Ripa ile evliydi. Ripa geçen yıl 52 yaşında hayatını kaybetmişti. Satrapi’nin ölümüyle ilgili detaylar paylaşılmazken, Élysée Sarayı’nın açıklaması sanatçının vefatını doğruladı.