Futbol formaları artık yalnızca stadyumlarda değil, sokak modasında da kendine sağlam bir yer edindi. Olivia Rodrigo’nun Spotify iş birliğiyle çıkan Barcelona forması kısa sürede tükenirken, Gap ve Nike da futboldan ilham alan özel koleksiyonlarını piyasaya sürdü. New York Belediye Başkanı Zohran Mamdani’nin Dünya Kupası kapsamında hazırlattığı retro çizgili formalar ise 50 dolarlık fiyat etiketinden lüks yeniden satış platformunda bin doların üzerine çıktı. Bu yaz, futbol sadece bir takım sporu değil, aynı zamanda bir stil göstergesi haline geldi.
FORMALAR MODA SAHNESİNDE YÜKSELİYOR
Polo yaka veya rugbi çizgileri gibi, futbol forması da artık sporun sınırlarını aşıyor. Kısa ya da uzun kollu, yaka seçenekli sade yapısı, basketbol veya beyzbol formalarına kıyasla diğer giysilerle uyum sağlamayı kolaylaştırıyor. Canlı renkler ve keskin grafikler ise formayı öne çıkarıyor. Moda dergisi yayıncısı Markus Ebner, “Pembe Inter Miami formasını New York’ta bir dans pistinde havalı bir kızın giydiğini görebilirsiniz. Inter Miami taraftarı olduğu için değil, rengi pembe ve havalı olduğu için” dedi.
ABD’DE FUTBOL VE FORMA İLGİSİNİN GELİŞİMİ
Futbol dünyanın en popüler sporu olsa da ABD’de yavaş ilerleyen bir kabul süreci yaşadı. Moda fotoğrafçısı Phil Oh, on yıl önce forma giymenin belirli kalıp yargılarla anıldığını, sporun “footy” olarak anılmasının göz devirmelere yol açtığını belirtti. Ancak futbolun ABD’de popülerleşmesiyle forma talebi de arttı. Sokak giyim markaları bu modaya erken uyum sağladı: Supreme, 2005’te Umbro ile futbol forması çıkardı. Snoop Dogg ve Drake’in formaları gardıroplarına dahil etmesi de trendin yayılmasında etkili oldu.
VİNTAGE FORMA PAZARINDA BÜYÜME
Vintage futbol forması perakende sitesi Cult Kits’in kurucu ortağı Josh Warwick, 2022’de New York’ta düzenledikleri bir etkinlikte 20’li yaşların başındaki genç kadınların 1996’ya ait neon sarı Blackburn Rovers deplasman formasını satın aldığını aktardı. Warwick, “Bu, futbol forması kültürünün artık sadece kulüp veya oyun severlerden değil, formanın estetiğine değer verenlerden oluştuğunun iyi bir göstergesiydi” dedi. ABD’deki ilgi o kadar arttı ki son iki yılda ülke, Cult Kits’in en büyük pazarı haline geldi. Nike, Fanatics ve Ebbets Field gibi markalar eski formaların yeniden üretimlerini satışa sunarken, H&M ve ASOS gibi hızlı moda devleri de piyasaya girdi.
TASARIMCILAR VE MARKALARIN İLGİSİ
Büyük ve küçük tasarımcılar, göğüs kısmında sponsor yerine kendi marka adlarını taşıyan remiks formalar üretiyor. KidSuper’ın kurucusu Colm Dillane, 2024’te Brezilyalı efsane Ronaldinho ile bir koleksiyon çıkardı. Bu yıl ise Complex ve Bank of America ile formalar tasarladı; bu, futbol forması fenomeninin ne kadar ticarileştiğini gösteriyor. Phil Oh, trendin büyümesinin bir nedeninin markaların “futbol büyüyor, orada bir şey yapalım” yaklaşımı olduğunu söyledi. Moda endüstrisi Avrupa ve Çin’de zorlanırken Kuzey Amerika’da büyüme görülüyor ve Dünya Kupası bu pazara yatırım yapmak için bir fırsat sunuyor.
FORMALARIN TARİHSEL DÖNÜŞÜMÜ
Futbol formaları 1950’lerde çocuklara yönelikti; kulüpler takımın tamamını, yani şort ve formayı satardı. Önünde sponsor ya da kulüp rozeti yoktu ve tasarımlar oldukça basitti. Detaylı replika formalar daha sonra ortaya çıktı. Kulüpler tasarımlarını tescilleyip formaları Manchester United veya Arsenal gibi tanınabilir hale getirdikçe, formalar boş zaman giysisi olarak pazarlanmaya başlandı. 1980’lerde renkli televizyonun yaygınlaşması, formaların daha iyi görünmesine ve atletik giyimin yetişkinler için de sosyal kabul görmesine yol açtı. Manchester United, 1990’ların başında Old Trafford’da dev mağazasını açarak replika formalar satmaya başladı. Eleştirilere rağmen diğer kulüpler de aynı yolu izledi. Bugün bir Manchester United replika forması 200 dolar civarında, yeniden basım bir Adidas forması ise en az 155 dolar.
FORMALAR MODA ENDÜSTRİSİNİN YENİ ALANI
İtalyan kulübü Venezia FC, forma tasarımında yaratıcı ajanslarla iş birliği yaparken, tanıtım görsellerinde formaları yaşam tarzının bir parçası olarak sunuyor. Nijerya milli takımı da Nike’ın modaya yönelik forma koleksiyonunda yer aldı. Nijerya’nın Dünya Kupası’na katılamaması, sıra dışı formalarıyla anılmasının önüne geçmedi.
FORMALARIN ANLAMI VE GELECEĞİ
İyimser bakış açısına göre, formaların moda haline gelmesi ABD’nin futbola daha çok ısındığını gösteriyor. Kötümserler ise bunun moda endüstrisinin, futbol kulüplerinin yıllardır yaptığı gibi formaları yeni bir gelir kapısı olarak görmesinden ibaret olduğunu düşünüyor. Ancak gerçek taraftarlar için formaların duygusal bir değeri var. Cult Kits’ten Warwick, Ipswich Town’ın Premier Lig’e yükseldiği son maçta 1991-92’ye ait turuncu formasını giydiğini söyledi. Geçmişte plastik poşetten Messi forması yapan Afgan çocuğun hikâyesi ve Fildişi Sahilli futbolcu Yan Diomande’nin sahte Manchester United formasına “RONALDO” yazması, formaların birleştirici gücünü ortaya koyuyor. Tasarımcı Martine Rose, “Futbol kültürü referanslarını her zaman koleksiyonlarımda kullandım çünkü oyun insanları bir araya getiriyor ve umut veriyor” dedi.