Günümüz gençleri ve genç yetişkinler duygusal zorluklarla başa çıkmak için yalnızca arkadaşlarına, aile üyelerine ve terapistlere değil, aynı zamanda yapay zekaya da yöneliyor. JAMA Pediatrics dergisinde 1 Haziran’da yayımlanan yeni bir araştırmaya göre, ergenlerin ve genç yetişkinlerin yaklaşık 5’te 1’i üzgün, gergin veya endişeli hissettiklerinde tavsiye veya yardım almak için yapay zeka sohbet robotlarını kullandı. Araştırmacılar ayrıca bu gençlerin birçoğunun sohbet robotlarını tekrar tekrar kullandığını ve verilen tavsiyeleri faydalı bulduğunu tespit etti. Bu durum, yapay zekanın halihazırda milyonlarca gencin ruh sağlığı bilgi ekosisteminin bir parçası haline geldiğini gösteriyor. Bu bulgular, bu araçların nasıl kullanılması gerektiği ve sınırlarının nerede olduğuna dair önemli soruları da beraberinde getiriyor.
GENÇLER NEDEN YAPAY ZEKA SOHBET ROBOTLARINA YÖNELİYOR
Araştırma kapsamında Amerika Birleşik Devletleri genelinde 12 ila 21 yaş arasındaki 1.009 ergen ve genç yetişkinle anket yapıldı ve bulgular ülke çapında yaklaşık 43 milyon gencin temsil edilmesi sağlandı. Katılımcılara üzgün, kızgın, gergin veya stresli hissettiklerinde yapay zeka sohbet robotlarından tavsiye veya yardım alıp almadıkları soruldu. Ekip, katılımcıların yüzde 19’unun bunu yaptığını tespit etti. Bu oran, ülke genelinde 8 milyondan fazla gence denk geliyor. Duygusal destek için sohbet robotlarını kullananların büyük bir kısmı, bunu düzenli olarak yaptıklarını belirtirken, her 10 kullanıcıdan 4’ünden fazlası en az ayda bir kez sohbet robotlarına başvurduğunu bildirdi. İlginç bir şekilde, yakın zamanda bir doktorla ruh sağlığı hakkında konuşan gençlerin yapay zeka sohbet robotlarını kullanma olasılığının daha yüksek olduğu görüldü. Bu durum, bu araçların genellikle geleneksel destek kaynaklarının yanı sıra kullanıldığını gösteriyor. Sohbet robotları günün her saatinde kullanılabiliyor, anında yanıt veriyor, yargılayıcı görünmüyor ve özel hissettiriyor. Bir ebeveyn, öğretmen veya danışmanla bir sorunu tartışmaktan çekinen bir genç için, bir sohbet robotuna soru yazmak, bir başkasıyla konuşmaya başlamaktan daha kolay gelebiliyor.
SOHBET ROBOTLARININ TAVSİYELERİ GERÇEKTEN YARDIMCI MI
Araştırma, kullanıcıların çoğunun tavsiyeleri faydalı bulduğunu ortaya koydu ancak bu, sohbet robotlarının gerçekten yardımcı olduğu anlamına gelmiyor. Araştırmacılar, kullanıcıların yüzde 91’inden fazlasının tavsiyeleri kısmen veya çok faydalı olarak değerlendirdiğini buldu. Bu durum, gençlerin genellikle aldıkları yanıtlardan hoşlandığını ancak bu yanıtların ruh sağlığını iyileştirip iyileştirmediğini, depresyon veya anksiyete belirtilerini azaltıp azaltmadığını ya da uzun vadede daha iyi sonuçlara yol açıp açmadığını göstermiyor. Bu önemli bir ayrım çünkü yapay zeka sohbet robotları genellikle ilgi çekici, uyumlu hatta pohpohlayıcı ve dalkavukça olacak şekilde tasarlanıyor. Kullanıcıların kendilerini duyulmuş ve onaylanmış hissetmelerini sağlayabiliyor ve daha fazla “sohbet” için geri gelmek istemelerine neden olabiliyorlar. Bu özellikler olumlu bir kullanıcı deneyimi yaratabilir ancak kanıta dayalı ruh sağlığı hizmeti ile aynı şey değil.
YAPAY ZEKA SOHBET ROBOTLARINA GÜVENMENİN RİSKLERİ
Yapay zeka sohbet robotlarına güvenmenin başlıca endişelerinden biri doğruluk. Bu sistemler halüsinasyon görebiliyor ve yanlış bilgi verebiliyor. Bağlamı yanlış anlayabiliyor ve ikna edici gelen ancak hatalı ve hatta tehlikeli tavsiyeler sunabiliyorlar. Klinik yargının yerini tutmuyorlar ve daha da önemlisi, bir kişinin acil müdahaleye ihtiyacı olduğunu anlayamıyorlar. İkinci olarak, sohbet robotları kullanıcıların duyması gerekeni değil, duymak istediklerini pekiştirebiliyor. Bir genç çarpık bir inanç, sağlıksız bir başa çıkma stratejisi veya potansiyel olarak zararlı bir fikir ifade ederse, sohbet robotu bu düşünceyi uygun şekilde sorgulamak yerine kısmen onaylayabiliyor. Üçüncü olarak, bazı ergenler sohbet robotunun yeterli destek sağladığını düşündükleri için profesyonel yardım almayı erteleyebiliyor. Hafif stres veya günlük hayal kırıklıkları için bu tür bir yardımın bir önemi olmayabilir ancak ciddi depresyon, anksiyete, kendine zarar verme veya intihar düşünceleri söz konusu olduğunda tedavideki gecikme büyük önem taşıyor.
GENÇLERİN ÇOĞU SOHBET ROBOTU KULLANDIĞINI KİMSEYE SÖYLEMİYOR
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, kullanıcıların yaklaşık üçte ikisinin duygusal destek için sohbet robotu kullandıklarını kimseye söylememiş olması. Bunun mahremiyet gibi anlaşılabilir nedenleri olsa da sorun, ebeveynlerin, klinisyenlerin ve diğer güvenilir yetişkinlerin yapay zekanın bir gencin duygusal zorluklar hakkında nasıl düşündüğünü ne kadar etkilediğinden habersiz olabilmesi. Bir ergen yanlış bilgi alıyorsa veya bir sohbet robotuna aşırı bağımlı hale geliyorsa, hayatındaki yetişkinler bunu asla bilemeyebilir. Bu nedenle ebeveynlerin ve sağlık profesyonellerinin, tıpkı sosyal medya kullanımı hakkında soru sormaya başladıkları gibi, yapay zeka kullanımı hakkında da soru sormaya başlamaları gerekiyor.
YAPAY ZEKANIN DUYGUSAL DESTEKTE OLUMLU ROLÜ OLABİLİR Mİ
Yapay zeka sohbet robotları, bazı kişilerin zorlu konuşmaları pratik yapmasına, temel başa çıkma stratejilerini öğrenmesine veya ruh sağlığı kaynaklarını belirlemesine yardımcı olabilir. Ayrıca destek aramakta tereddüt eden kişiler için engelleri azaltabilir. Örneğin, anksiyete yaşayan bir genç, gevşeme teknikleri hakkında bilgi edinmek veya bir terapiste sormak için sorular geliştirmek amacıyla bir sohbet robotu kullanabilir. Halihazırda bir ruh sağlığı uzmanının bakımı altında olan hastalara yardımcı olmak için özel olarak tasarlanmış bazı yapay zeka araçları da bulunuyor. Gelecekte doğrulandıkları takdirde, şu anda sahip olduğumuz genel amaçlı yapay zeka sohbet robotlarına daha iyi alternatifler haline gelebilirler. Bununla birlikte, yapay zekanın insan ilişkilerinin ve profesyonel bakımın yerini alması tehlikesi her zaman mevcut.
EBEVEYNLERE VE GENÇLERE ÖNEMLİ TAVSİYELER
Ebeveynlerin, yapay zekaya tıpkı birçok ailenin sosyal medyaya yaklaşmayı öğrendiği gibi yaklaşması öneriliyor. Çocuğun hangi araçları kullandığını anlamak, açık uçlu sorular sormak ve yargılayıcı olmaktan ziyade meraklı kalmak büyük önem taşıyor. Çocuklara yapay zekanın güçlü ve zayıf yönleri olduğu anlatılabilir. Birlikte yapay zekaya sorgulamalar yaparak sohbet robotlarının faydalı öneriler sunabileceği ancak sağlanan bilgileri doğrulamanın ve yanıtları sorgulamanın ne kadar önemli olduğu vurgulanabilir. En önemlisi de yapay zekanın bir araç olduğu, bir terapistin veya güvenilir bir aile üyesinin yerini alamayacağı anlatılmalıdır. Stres, kaygı, üzüntü veya diğer ruh sağlığı sorunlarıyla mücadele eden gençlere ise bununla tek başlarına başa çıkmak zorunda olmadıkları hatırlatılmalı. Ebeveynler veya diğer güvenilir yetişkinlerle konuşmaları, belirtiler kalıcıysa, günlük hayata müdahale ediyorsa veya kendine zarar verme düşünceleri içeriyorsa mutlaka birinci basamak hekimine veya lisanslı bir ruh sağlığı uzmanına başvurmaları gerektiği vurgulanmalıdır. Nereye başvuracağını bilemeyenler için 988 numaralı, ücretsiz ve gizli, 7/24 hizmet veren yardım hattı aranabilir.