Gökbilimciler, ölmekte olan bir yıldızın etrafında dönen dev bir ötegezegenin hayatta kalma hikayesine ışık tutacak yeni gözlemler elde etti. 2020’de keşfedilen ve Jüpiter büyüklüğündeki WD 1856 b, ölü bir beyaz cüce yıldızın yörüngesinde dönüyor. Dünya’dan 80 ışık yılı uzaklıkta bulunan gezegen, kendisinden yedi kat daha büyük olmasına rağmen yıldızından yalnızca 3 milyon kilometre uzaklıkta ve turunu her 34 saatte tamamlıyor.
CÜCE YILDIZIN ETRAFINDAKİ DEV GEZEGEN
Güneş benzeri büyük bir yıldız, çekirdeğindeki hidrojen yakıtını tükettiğinde önce 100 katından fazla büyüyor, ardından yoğun bir beyaz cüceye dönüşüyor. WD 1856 b’nin yıldızına olan mesafesi, Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığının 50’de biri seviyesinde. Bu kadar yakın bir yörüngede bulunması, gezegenin yıldızının yok oluş sürecinden nasıl sağ çıktığı sorusunu akla getiriyor. Northwestern Üniversitesi’nden Dr. Christopher O’Connor, “Bu, bildiğimiz en tuhaf gezegen sistemlerinden biri” dedi.
JAMES WEBB TELESKOBU DEVREYE GİRDİ
O’Connor ve ekibi, gezegenin hayatta kalma öyküsünü çözmek için James Webb Uzay Teleskobu’nu kullandı. Gözlemler sırasında gezegenin atmosferi, kütlesi ve sıcaklığı ölçüldü. Elde edilen sonuçlar neredeyse tamamen beklenmedikti. Beyaz cüceler normalde Webb ile gözlemlenen yıldızlara göre çok daha sönük olduğu için gözlem oldukça zorluydu. Cornell Üniversitesi’nden Victoria Boehm, “Gezegen geçişi yalnızca 8 dakika sürüyor. Göz açıp kapayıncaya kadar kaçırabilirsiniz. WD 1856 b’nin tayfını yakalayıp aynı anda geçişi kaçırmamak ancak Webb’in başarabileceği bir şey” ifadelerini kullandı.
İKİ FARKLI GÖÇ SENARYOSU
Ekip, gezegenin kütlesinin Jüpiter’in 4 ila 11 katı arasında olduğunu belirledi. Gezegenden yayılan kızılötesi ışık, sıcaklığının yaklaşık 127 santigrat derece olduğunu gösterdi. Bu, ölü yıldızdan aldığı ısının yaklaşık 240 derece üzerinde bir değer. Araştırmacılar, gezegenin orijinal olarak yıldızdan çok daha uzak bir yörüngede bulunduğunu, ancak yıldız öldükten sonra içe doğru göç ettiğini düşünüyor. İki olası senaryo üzerinde duruluyor: “yutulma modeli” gezegenin yıldız tarafından yutulup hayatta kaldığını, “kütleçekimsel etkileşim modeli” ise sistemdeki diğer cisimlerin etkisiyle yörüngesinin daraldığını öne sürüyor.
ATMOSFERDEKİ METAN TESPİT EDİLDİ
Webb tayfı, gezegenin atmosferinde küçük bulut parçacıkları ve metan gibi hidrokarbonların varlığına işaret etti. Bu, ölü bir yıldızın etrafında dönen bir gezegenin atmosferinin ilk kez görüntülenmesi olarak kayda geçti. St. Andrews Üniversitesi’nden Dr. Ryan MacDonald, metan bolluğunun gezegenin kırmızı dev evresinde yıldız tarafından yutulmadığına dair önemli bir kanıt olduğunu belirtti. Texas Üniversitesi’nden Dr. Caroline Morley ise gezegenin sıcaklığına ilişkin yeni bulguların önceki araştırmalarla çeliştiğini, bu nedenle sonuçlara temkinli yaklaşılması gerektiğini söyledi.
GÜNEŞİMİZİN AKIBETİ İÇİN BİR ÖN GÖSTERİM
WD 1856 sistemi, Güneş Sistemi’nin gelecekte yaşayabileceği süreçler için bir ön gösterim niteliği taşıyor. Yaklaşık 5 milyar yıl sonra Güneş, kırmızı deve dönüşerek Merkür ve Venüs’ü yutacak. Dünya’nın bu tehlike bölgesinin sınırında olması nedeniyle akıbeti belirsiz. Ancak Jüpiter ve Satürn gibi dev gezegenlerin, yıldızın ölümünden sonra da milyarlarca yıl varlıklarını sürdürebileceği düşünülüyor. O’Connor, “Sonuçlarımız, yıldız ölümünün son olmadığını gösteriyor. Bazı gezegenler yıldızlarının ölümünden sonra bile canlı ve hareketli bir gelecek yaşayabilir” dedi.