Güney Afrika’da aylardır yükselen göçmen karşıtı söylem, Johannesburg’da yaşayan Malawili bahçıvan Kaunga Nyirenda’nın kapısına dayandı. Haziran başında iki kişi Nyirenda’ya “Ya ülkeyi şimdi terk edersin ya da tabutla çıkarsın” diyerek gözdağı verdi. Nyirenda’nın yaşadığı bu tehdit, ülke genelinde hızla yayılan yabancı düşmanlığının sadece bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
30 HAZİRAN ÜLTİMATOMU VE ARTAN GERGİNLİK
Kendilerini “sivil güvenlik gücü” olarak tanımlayan gruplar, yabancıların ülkeyi terk etmesi için 30 Haziran’ı “son tarih” olarak belirledi. Bu gruplar, yabancıların işlerini çaldığı, suç işlediği ve kamu hizmetlerini zorladığı iddiasıyla düzenledikleri protestolarda zaman zaman şiddet olaylarına yol açtı. Güney Afrika hükümeti ise söz konusu “son tarihi” reddederken, ay sonunda şiddetli bir tırmanış yaşanabileceği endişesi giderek büyüyor. March & March isimli grup, “yasadışı tüm yabancıların derhal sınır dışı edilmesi” talebiyle Salı günü kitlesel protestolar çağrısı yaptı.
HÜKÜMETİN TEPKİSİ VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİ
Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa, planlanan gösteriler öncesinde yaptığı açıklamada hükümetin “ister yürüyüş ister başka yollarla olsun, ülkeyi istikrarsızlaştıracak hiçbir girişime müsamaha göstermeyeceğini” belirtti. Ramaphosa, yabancılara yönelik saldırıları defalarca kınayarak bu eylemlerin “Güney Afrika halkının görüşlerini temsil etmediğini ve hükümetin politikasını yansıtmadığını” söyledi. Şiddet olaylarını “toplum aktivizmi adı altında yoksulların meşru şikayetlerini sömüren fırsatçılar” olarak nitelendiren Ramaphosa, güvenlik güçlerinin olası bir karışıklığa karşı yüksek alarmda olduğunu duyurdu.
SALDIRILARDA CAN KAYBI
Gerginliğin tırmanmasıyla birlikte polis, son günlerde öldürülen birkaç yabancı uyruklu kişiyle ilgili soruşturma başlattı. Batı Cape’deki Mossel Bay kasabasında mayıs sonunda çıkan şiddet olaylarında iki Mozambik vatandaşının öldürüldüğü ve 50’den fazla gecekondu barakasının yakıldığı bildirildi. Mozambik yönetimi daha sonra beş vatandaşının “yabancı düşmanı saldırılarda” hayatını kaybettiğini açıkladı. Ayrıca Pietermaritzburg kenti yakınlarındaki bir gecekonduda linç edilerek öldürüldüğü iddia edilen Malawili bir adamın ölümü de soruşturuluyor. Bu saldırı, yüzlerce göçmenin kilise ve camilere sığınmasına neden oldu.
GÖÇMEN AKINI VE SINIR DIŞI EDİLMELER
Ay sonu yaklaştıkça yoksul mahalleler ve gecekondu bölgelerinde linç korkusu yayılıyor, göçmen kaçışı sürüyor. Güney Afrika Sınır Yönetim Otoritesi, son iki haftada 13 binden fazla yabancı uyruklunun ya gönüllü olarak ülkelerine döndüğünü ya da sınır dışı edildiğini açıkladı. Bunlar arasında yaklaşık 9 bin Malawili, 3 bin Zimbabveli, 900 Ganalı ve 300 Nijeryalı bulunuyor. Cumhurbaşkanı Ramaphosa, “yasadışı göç meselesini” kabul ederek hükümetin bu konuyu ele aldığını söyledi. Yasadışı göçün kamu hizmetlerine baskı yaptığını ve işgücü piyasasını bozduğunu belirten Ramaphosa, buna rağmen göçmenlerin Güney Afrika’nın ekonomik sorunlarına günah keçisi yapılmaması uyarısında bulundu.
TARİHSEL VE EKONOMİK ARKA PLAN
Apartheid rejiminin sona ermesinin üzerinden 30 yılı aşkın süre geçmesine rağmen Güney Afrika, yüksek işsizlik, dünyanın en yüksek cinayet oranlarından biri ve derin ırk eşitsizliğiyle mücadele ediyor. Ülkede yaklaşık 3 milyon göçmen yaşıyor. İstatistik kurumu verilerine göre 2026 yılının ilk çeyreğinde işsizlik oranı yüzde 32’ye yükselirken 350 bin iş kaybedildi ve en çok gençler etkilendi. Uzmanlar, işverenlerin göçmenleri daha düşük ücrete çalışmaya istekli görmesi ve işçi koruma yasalarının dışında kalmaları nedeniyle sıklıkla tercih ettiğini belirtiyor.
YABANCI DÜŞMANLIĞININ HEDEFİ KİM?
Yabancı düşmanlığı uzun süredir Zimbabve, Mozambik ve Malavi’den gelen göçmenlere odaklanırken Ganalı ve Nijeryalılara da benzer düşmanlık gösteriliyor. Gözlemciler, şiddetin “ağırlıklı olarak ırk ve sınıf temelli” olduğunu, zengin yabancılar ve beyazların nadiren hedef alındığını ifade ediyor. Ekonomik fırsatlar sınırlı olan siyahi Güney Afrikalıların, yoksulluklarından sorumlu gördükleri üst düzey siyasi ve kurumsal yapılara karşı çıkmak yerine “savunmasız siyahi göçmenlere” yöneldiği belirtiliyor. Bu durum, ekonomik ayrıcalıklarını koruyan beyaz azınlığın uluslararası koruma almasına karşın siyahi göçmenlerin şiddetin ana hedefi olmasıyla bir çelişki yaratıyor. Malawili Nyirenda, protestoları “ikiyüzlü” olarak nitelendirirken, 16 yıldır yaşadığı Güney Afrika’dan ayrılmaya karar verdi.