İRAN’A YAPILAN SALDIRILAR SONRASI PETROL TİCARETİNE DİKKAT
İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının arından dikkatler, özellikle küresel petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticareti açısından büyük önem taşıyan Hürmüz Boğazı’na çevrildi. Basra Körfezi’nin girişinde yer alan bu dar su yolu, Orta Doğu’daki petrol ve LNG üretimini Umman Denizi ve Hint Okyanusu üzerinden dünya pazarlarına bağlıyor. Hürmüz Boğazı, küresel petrol ticaretinin yaklaşık üçte birini sağlayan kritik bir deniz yolu olarak öne çıkıyor. Orta Doğu’daki petrol üreticilerinin günlük olarak sağladığı 17-20 milyon varil ham petrol ve kondensat, bu boğazdan küresel piyasalara yönlendiriliyor. Uluslararası Enerji Ajansı’nın verilerine göre, petrol hacminin yaklaşık yüzde 70’i bu güzergah üzerinden Asya’ya ulaşıyor. Özellikle Çin, Japonya, Hindistan, Güney Kore, Singapur, Tayland, Pakistan ve Filipinler, Hürmüz Boğazı’ndan gelen petrol tedarikinin ana alıcıları arasında yer alıyor. Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri’nden gelen LNG gemilerinin neredeyse tamamı, küresel LNG ticaretinin yüzde 20’sini sağlayan bu noktadan uluslararası piyasalara ulaşıyor. Avrupa, Hürmüz Boğazı’ndan gelen LNG tedarikinin en büyük alıcıları arasında bulunuyor.
İRAN’DAN GELEN ENDİŞELER
Küresel petrol ve LNG ticareti açısından hayati önem taşıyan Hürmüz Boğazı, İsrail’in İran’a gerçekleştirdiği son saldırıların ardından yeniden piyasalarda gündem oldu. Daha önceki gerilimlerde İran, Hürmüz Boğazı’nı kapatma tehdidinde bulunmuştu ancak böyle bir durum henüz gerçekleşmedi. Ancak İsrail’in saldırıları sonrası daha geniş çaplı bir çatışma tehlikesi, Hürmüz Boğazı’nın kapatılabileceği yönünde endişeleri artırıyor. Petrol ve LNG arzında yaşanabilecek aksaklıklar, fiyatları yukarı yönlü destekliyor.
ASKERİ AÇIKLAMALAR VE ANALİZLER
İngiltere Deniz Ticaret Organizasyonu (UKMTO), çarşamba günü yaptığı açıklamada, Orta Doğu’daki artan gerilimin kritik su yollarında askeri faaliyetleri tırmandırabileceğini ve deniz taşımacılığını olumsuz etkileyebileceği uyarısında bulundu. Baltık ve Uluslararası Denizcilik Konseyi (BIMCO) uzmanları da mümkün olacak herhangi bir saldırının, gerilimi artırma ve deniz taşımacılığını doğrudan etkileme potansiyeline sahip olduğunu belirtti. Öte yandan analistler, İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatmamak için güçlü ekonomik nedenleri olduğunu vurguluyor. Ülkenin neredeyse tamamı petrol ihracatı bu boğazdan geçmek zorunda ve İran’ın önemli ticaret ortağı Çin’in petrol ithalatı da büyük oranda Hürmüz Boğazı’ndan sağlanıyor. Küresel Risk Yönetimi Araştırma Başkanı Arne Lohmann Rasmussen, LinkedIn üzerinden yaptığı paylaşımda, petrol piyasası açısından “en büyük kabusun” Hürmüz Boğazı’nın kapanması olacağını ifade etti. Rasmussen, boğazın kapanmasının küresel petrol akışının yüzde 20’sini etkileyebileceğine dikkat çekti ve bu durumun petrol fiyatlarını 100 dolara kadar yükseltebileceği uyarısında bulundu. Bugün petrol fiyatları, İsrail’in İran’a yaptığı saldırıyla birlikte gün içinde yüzde 7’den fazla artarak 73,58 dolara kadar yükseldi ve son beş ayın en yüksek seviyesini gördü.
İSRAİL’İN SALDIRILARI VE SONUÇLARI
İsrail, sabah saatlerinde İran’ın başkenti Tahran ile Tebriz, İsfahan’daki Natanz nükleer tesisi ve Loristan ile Kirmanşah kentlerine saldırılar düzenledi. Saldırılarda, İran Genelkurmay Başkanı Tümgeneral Muhammed Bakıri ve Devrim Muhafızları Genel Komutanı Tümgeneral Hüseyin Selami gibi üst düzey askeri yetkililerin yanı sıra 6 nükleer bilim insanı hayatını kaybetti. Yapılan saldırılarda ayrıca, sivil yerleşim yerleri de hedef alındı ve çok sayıda sivil yaşamını yitirdi.