İran’ın Cumartesi günü Hürmüz Boğazı’nın yeniden kapandığını duyurmasından önce bile gemi operatörleri kritik geçiş yolu üzerindeki seferlerini azaltmıştı. Deniz istihbarat şirketi Kpler’in verilerine göre Perşembe günü 25 gemi boğazdan geçiş yaptı. Ancak İran ile ABD arasında varılan anlaşmanın detaylarını görüşmek üzere planlanan ilk tur müzakerelerin iptal edilmesinin ardından Cuma günü tanker sayısının yeniden tek haneli rakamlara gerilediği belirtiliyor.
GEMİ TRAFİĞİNDE TEMKİNLİ BEKLEYİŞ
Uzmanlar, boğazda toplu bir kaçış yaşanmadığını, trafikte bir miktar artış olsa da bunun henüz anlamlı bir seviyeye ulaşmadığını ifade ediyor. Perşembe günkü gemi trafiği, İran’ın Nisan ortasında boğazı kısa süreliğine ticari geçişe açmasından bu yana en yüksek seviyeydi. Savaş öncesinde İran ile Umman arasındaki bu geçiş noktasında günlük 100 ila 120 tankerin seyrettiği hatırlatılıyor. Savaşın başlangıcından bu yana 220’si petrol tankeri olmak üzere yaklaşık 500 gemi Basra Körfezi’nde mahsur kalmış durumda.
ANLAŞMA İMZALANSA DA GÜVENLİK ENDİŞESİ SÜRÜYOR
İran ve ABD çatışmayı sona erdiren bir anlaşma imzalamış olsa da uzmanlar, gemi trafiği ve petrol akışının normale dönmesinin aylar süreceği görüşünde birleşiyor. Gemi operatörlerinin temkinli davrandığı, Körfez’de bekleyen yaklaşık 120 dolu tankerin çıkışının haftalar alacağı, 100 boş tankerin doldurulup ayrılmasınınsa daha da uzun süreceği ifade ediliyor. Gemilerin nerede güvenli seyir yapabileceği ve geçiş prosedürlerinin ne olduğu konusundaki belirsizlik sürüyor. Ateşkes anlaşması imzalanmış olsa da nakliye sektörü için güvenlik durumunun hâlâ kırılgan olduğu, boğazın orta kısmının mayınlı ve geçilmez durumda bulunduğu, yalnızca Umman ve İran kıyılarına yakın iç hatların mayından arınmış olduğu bildiriliyor. Ancak bu iç alandaki yoğunluk ve seyir kazalarının da şu anda gemiler için risk oluşturduğu kaydediliyor.
MÜRETTEBATLAR UMUTLU AMAK TEDİRGİN
Basra Körfezi’nde gemilerde mahsur kalan yaklaşık 20 bin mürettebat bulunduğu tahmin ediliyor. Birçok denizcinin güvenlik endişelerine rağmen ayrılmak için istekli olduğu, ancak durumun temkinli bir iyimserlik olarak tanımlandığı belirtiliyor. Gemi sahipleri için bir diğer endişe ise deniz sigortacılarının savaş riski kaynaklı hasarları henüz karşılama kararı almamış olması. Sigorta şirketleri bu tür teminatları savaşın ilk günlerinde geri çekmiş ve çoğu müşteri için henüz yeniden sağlamamıştı.
PRATİK ENGELLER VE PETROL ÜRETİMİNDEKİ BELİRSİZLİK
Risk faktörünün ötesinde, üç aydan uzun süredir demirli olan gemilerin denize elverişli olup olmadığı, seyir için gerekli yakıt ve malzemeye sahip olup olmadığı gibi pratik sorunlar da bulunuyor. Aylarca demirli kalan gemilerin gövdelerine yapışan midyelerin temizlenmesi gerektiği de vurgulanıyor. Gemiler derhal yola çıksa bile Basra Körfezi’ndeki petrol üretiminin normale dönmesinin zaman alacağı ifade ediliyor. Bölgedeki üretim ve rafineri tesislerinin çoğu tankerlerin abluka altına alınmasıyla savaşın erken döneminde kapatılmıştı ve yeniden başlatma süreci yavaş ilerliyor. Tanker operatörlerinin, yeniden Basra Körfezi’ne gidip aylarca mahsur kalma riskini almak istememesi nedeniyle barış anlaşmasının uzun vadede geçerli olacağına dair güvenin tesis edilmesi gerekiyor.