Hürmüz Boğazı’nda geçtiğimiz hafta boyunca yaşanan gemi trafiği, son üç aylık dönemin toplamını geride bıraktı. Ancak kritik bir tahliye planının askıya alınmasıyla birlikte cuma günü itibarıyla hareketlilik yavaşladı. Çarşamba günü, MarineTraffic verilerine göre 73 geminin geçiş yaptığı su yolunda bu sayı, İran ile savaşın şubat sonunda başlamasından bu yana görülen en yüksek seviyeye ulaştı. Bu rakam, salı günkü trafiğin iki katından fazla oldu. Trafikteki bu ani artış, ABD’nin bu hafta başında iki ülke arasındaki ateşkes anlaşması kapsamında İran petrolüne uyguladığı yaptırımları kaldırmasının ardından geldi.
SIKIŞAN GEMİLER İÇİN İNSANİ TAHLİYE HAREKÂTI
Birleşmiş Milletler ve Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), boğazda mahsur kalan 11 bin denizci ve 500 geminin tahliyesi için insani bir çaba başlattı. Los Angeles Limanı İcra Direktörü ve daha önce Orta Doğu’da büyük bir nakliye şirketinde beş yıl boyunca çalışmış olan Gene Seroka, “Gördüğümüz şey, Körfez’de uzun süredir bekleyen gemilerin önce denizcilerin tahliyesine odaklanarak, ardından da yaptırımların kalkmasıyla seçili tankerlerin hareket etmeye başlaması” dedi. Seroka, “Bu, herkesin boğaza dörtnala koşacağı anlamına gelen tam bir yeşil ışık değil” ifadelerini kullandı. Savaş öncesinde, İran ile Umman arasındaki bu geçişten günlük 110 ila 160 geminin geçtiği tahmin ediliyordu. Çatışmaların boğazı tıkamasıyla birlikte 33 kilometrelik su yolundan geçen günlük ortalama gemi sayısı 10’un altına düşmüştü.
GEMİ TRAFİĞİNDE ARTIŞ VE YENİ GÜVENLİ ROTALAR
Gemi trafiği ilk olarak hafta sonu, nakliye şirketlerinin ABD-İran görüşmelerinin ilerlediğine dair güveninin artmasıyla canlanmaya başladı. Çarşamba günü ise IMO, İran ve Umman ile birlikte boğazın kuzeyinde İran’a yakın ve güneyinde Umman’a yakın olmak üzere iki yeni nakliye şeridi oluşturdu. Bu şeritlerin mayın ve diğer tehlikelerden arındırıldığı belirtildi. Gemiler, sıraları geldiğinde ilgili kurumlar tarafından doğrudan bilgilendirildi. Amaç, bölgedeki gemi trafiğini sıkı kontroller altında kademeli olarak tahliye etmekti. Ancak IMO, bir geminin Umman Körfezi’nde vurulmasının ardından perşembe günü tahliye planını durdurdu. ABD’li bir yetkili, geminin İran’a ait bir drone saldırısında hedef alındığını söylerken, İran henüz saldırıyı üstlenmedi. Cuma günü gemi trafiği yarı yarıya düştü. Bunun nedeni, İran’ın gemilerin Umman kıyısı açıklarından geçmemesi gerektiği uyarısında bulunması ve güvenli geçişin yalnızca İran’a bildirilen rotalar üzerinden yapılacağını duyurmasıydı. Bu durum, gemilerin Umman’a yakın bölgelerden çıkış veya giriş yapması halinde yeni saldırı riski doğabileceği endişesini artırdı.
TAHLİYE PLANI ASKIYA ALINDI, RİSKLER SÜRÜYOR
IMO Genel Sekreteri Arsenio Dominguez yaptığı açıklamada, saldırıya uğrayan geminin “IMO tahliye kapsamı altında geçiş yapmamasına rağmen” programı askıya alma kararı aldığını söyledi. Aylardır nakliye şirketleri, gemilerini boğazdan geçirme riskini hesaplayarak bekle-gör modundaydı. IMO verilerine göre bugüne kadar gemilere en az 46 saldırı düzenlendi ve 14 kişi hayatını kaybetti. Şirketler, mayınlı sulardan ve füze tehdidi altında kargo ve personel taşımakta tereddüt ediyor. Sigortacılar, savaş klozları nedeniyle gemilere teminat vermeyi kesti. Hapag-Lloyd gibi birçok büyük nakliye şirketi, ABD donanma kılavuzlarını kullanarak boğazdan geçiş yapmaya çalıştı ancak bu seçenek sürekli olarak sunulmadı. Küresel nakliye lojistik şirketi Flexport’un Başkanı Sanne Manders, “Bu hafta Hürmüz’den geçen gemiler hâlâ çoğunlukla İran bayraklı ve bazı Evergreen gemileri. Büyük küresel taşıyıcılar henüz geri dönmedi, bu nedenle durum gerçek bir değişimden çok mevcut hale yakın” dedi. Manders ve Seroka, IMO’nun tahliye çalışmalarına ara vermesiyle birlikte önümüzdeki günlerde trafik seviyelerinin düşmesini bekliyor. Dominguez, “Tahliye listesindeki gemiler ve bölgedeki tüm gemiler için gerekli güvenlik garantilerinin hâlâ geçerli olduğunu yeniden teyit edeceğiz” ifadelerini kullandı.