FERMİ PARADOKSU VE TÜRKİYE’NİN EKONOMİK SESSİZLİĞİ
İktisatçı Mahfi Eğilmez, “Büyük Sessizlik Kuramı” başlıklı yazısında, fizikçi Enrico Fermi’nin evrendeki uygarlıkların varlığına rağmen iletişim eksikliğini sorgulayan Fermi Paradoksu’na atıfta bulundu ve bunu Türkiye’nin ekonomik ve sosyal sorunlarına uyarladı. Yüksek enflasyon, düşük büyüme, gelir dağılımındaki bozulma ve orta sınıfın yok olmasına rağmen toplumun çeşitli kesimlerinin hayat pahalılığına kayıtsız kalmasını “Türkiye’ye özgü bir büyük sessizlik” olarak nitelendirdi. Eğilmez, “Satın alma gücümüz eridi, özel okul fiyatları Avrupa’yı geçti, ama kimse sesini çıkarmıyor” diyerek bu sessizliğin altında yatan nedenleri inceledi.
TÜRKİYE’NİN EKONOMİK SORUNLARI: ORTA SINIF YOK OLUYOR
Eğilmez, Türkiye’deki ana ekonomik sorunları şu başlıklar altında topladı: Yüksek Enflasyon ve Düşük Büyüme: Son yıllarda ekonomik büyüme yavaşlarken, enflasyon hızla artıyor. TÜİK’e göre, Nisan 2025’te yıllık enflasyon %65’e ulaştı. Gelir Dağılımındaki Bozulma: Nüfusun 17 milyonu Portekiz (27 bin dolar), 17 milyonu Brezilya (10 bin dolar), 17 milyonu Tayland (7 bin dolar), 51 milyonu Mısır (3 bin dolar) seviyesinde yıllık gelire sahip. Orta Sınıfın Yok Oluşu: Orta sınıfın azalması, sosyal ve ekonomik dengeyi tehdit ediyor. Eğilmez, “Orta sınıfın yok olması, çok büyük bir sorun” şeklinde bir açıklamada bulundu.
ÖZEL OKUL FİYATLARI AVRUPA’YI SOLLADI
Eğilmez, özel okul ücretlerini örnek göstererek satın alma gücünün düştüğünü ifade etti: Türkiye’de özel okul ücretleri yıllık ortalama 30 bin dolar. Portekiz’de bu rakam 6 bin dolar, Brezilya’da 5 bin dolar, Fransa ve Almanya’da 20 bin dolar seviyesinde. Türkiye’deki ücretler, kişi başına geliri 4 kat yüksek olan Avrupa ülkelerini bile aşıyor. Eğilmez, “Eskiden gelirler düşüktü, ama hayat Avrupa kadar pahalı değildi. Satın alma gücü yüksekti. Şimdi kiralar, otomobil ve gıda fiyatları dünya ortalamalarını aştı” dedi. Bu durum, özellikle son on yılda ve “faiz neden, enflasyon sonuç” anlayışının benimsendiği son yıllarda daha belirgin hale geldi.
NEDEN SESSİZLİK?
Eğilmez, toplumun kayıtsız kalmasının nedenlerini şu şekilde açıkladı: Düşük Gelir Gruplarının Kabullenişi: Geliri Tayland ve Mısır seviyesinde olan 68 milyon kişi durumunu “kader” veya “sınav” olarak görüyor. Avrupa Düzeyinde Gelir Sahiplerinin İtirazı: Geliri nispeten yüksek olan 17 milyon kişi daha fazla itiraz etse de, bu ses genel durumu etkilemiyor. Ekonomik Yanılsama: Düşük tutulan kur, satın alma gücü paritesinde yüksek gelir yanılsaması yaratıyor, ancak gerçekte fiyatlar Avrupa seviyesini geçiyor.