Astrobiyolog Adam Frank, 2017 yılında NASA bilim insanı Gavin Schmidt’in ofisine girdiğinde aklında tuhaf bir soru vardı: Uzaylılar iklim değişikliği yaşar mı? Ancak Schmidt’in yanıtı çok daha şaşırtıcı oldu. Rochester Üniversitesi’nden Frank, evrende yaşam belirtileri arayan bir bilim insanı olarak, gelişmiş uygarlıkların kaçınılmaz olarak tıpkı insanlık gibi iklim değişikliklerine yol açıp açmayacağını araştırıyordu. Schmidt’e diğer gezegenleri incelediğini çünkü Dünya’da başka bir uygarlık olmadığını bildiklerini söylediğinde Schmidt hemen sözünü kesti: “Bunu nereden biliyorsun?” Bu an, Frank’in deyimiyle her şeyi durduran bir andı ve iki bilim insanını bir araştırmaya yöneltti. Milyonlarca yıl önce Dünya’da gelişmiş bir uygarlık yaşamış, enerjiyle beslenmiş ve kendini yok etmiş olsaydı, bunu bilebilir miydik? Bu uygarlık, gezegenimizin kayıtlarına kazınmış izler bırakır mıydı? Bilim insanları bu fikre, “Doctor Who” dizisindeki kurgusal bir sürüngen ırkından esinlenerek “Silüriyen Hipotezi” adını verdi ve 2018’de bu konuda bir makale yayımladı.
55 MİLYON YIL ÖNCESİNİN SIRRI
Schmidt’in Dünya’da geçmişte gelişmiş uygarlıklar olabileceği ihtimalini düşünmesinin nedeni, gezegenin derin geçmişindeki bir olaydı. Yaklaşık 55 milyon yıl önce, gezegenin iklim sinyalleri çığrından çıktı. Küresel sıcaklıklar 15 Fahrenheit dereceye kadar yükseldi, ekosistemler çöktü ve atmosfere büyük miktarlarda ısınmaya neden olan karbon salındı. Paleosen-Eosen Termal Maksimumu olarak bilinen ve ilk kez 1990’larda belgelenen bu dönem, büyük bir volkanik patlamanın ya da ani bir metan salınımının sonucu olabilir. Ancak tam olarak neden gerçekleştiği hâlâ bir gizem. Schmidt’i etkileyen şey, insanlığın sıcaklıkları yükseltip yok oluşlara yol açmasıyla şu an yaşananlara olan benzerliklerdi. Geçmişte okyanusların oksijensiz kaldığı ve sıcaklıkların keskin şekilde arttığı başka dönemler de var. Bunların doğal iklim olayları olma olasılığı yüksek, ama ya değilse?
YÜZEYDE VE FOSİLLERDE KANIT ARAMA
Frank ve Schmidt makalelerinde, geçmişteki gelişmiş bir uygarlığın varlığını destekleyebilecek olası kanıt zincirini inceledi. Günümüzde Dünya yüzeyinin yalnızca yüzde 1’i kentleşmiş durumda ve inşa edilenlerin silinmesi çok uzun sürmeyecek. Varsayımsal bir uygarlık ne kadar eskiyse, nesne gibi doğrudan kanıt bulmak o kadar zorlaşacak. Milyonlarca yıl içinde, tektonik plakalar kayarken, volkanlar patlarken ve arazi aşınırken gezegen yeniden şekilleniyor. Dünya’nın en eski geniş ölçekli kara parçası, yaklaşık 1,8 milyon yıllık geçmişiyle İsrail’in güneyindeki Negev Çölü. Yüzey özellikleri fazla kanıt sunmayabilir, bu nedenle bilim insanları fosillere yöneldi. Ancak hayvan türlerinin son derece küçük bir kısmı fosilleşiyor ve bunların daha da azı bulunuyor. Dinozorlar Dünya’da yaklaşık 180 milyon yıl dolaştı, ancak yalnızca birkaç bin tama yakın fosil keşfedildi. Yalnızca 100 bin yıl var olmuş bir uygarlığı, gezegendeki 400 milyon yıllık karmaşık yaşam tarihinde küçük bir an olarak kaçırmak kolay olabilir.
KİMYASAL İZLER VE PLASTİK MİRAS
Araştırmacılar daha sonra kimyasal değişikliklerin bıraktığı izleri değerlendirdi. Frank, Büyük Kanyon’da olduğu gibi Dünya’nın farklı çağlarını temsil eden katmanların görülebildiğini belirtti. Geçmişteki bir uygarlık, tıpkı insanlığın büyük miktarlarda karbon kirliliği salarak yaptığı gibi gezegenin kimyasını değiştirmişse, bunun bir kaydı olabilir. Bilim insanları ayrıca insan uygarlığının sona ermesinden sonra geride kalacak diğer kanıtları da ele aldı: büyük miktarlarda plastik, tarımda kullanılan yapay hormonlar ve çevrede çözünmeyen kalıcı kimyasallar. Bunların hepsi, milyonlarca yıl sonra, gelecekteki tortullarda ortaya çıkabilir. Elektronikte kullanılan ağır metaller de öyle.
BİLİM DÜNYASINDAN ELEŞTİRİ VE SORULAR
Makalenin amacı Silüriyen Hipotezi’nin doğru olup olmadığını kanıtlamak değildi. Frank, bunun “bundan önce bir uygarlık olup olmadığını görmek için çok daha yüksek çözünürlüklü bir şekilde neler aranması gerektiğini söylemek” olduğunu ifade etti. Hem Frank hem de Schmidt, inanmadıkları bir teori hakkında bir çalışma yazma gibi tuhaf bir konumdalar; sadece bunu henüz ekarte edemeyeceğimizi söylüyorlar. Yıllar içinde daha derin bir araştırma çağrısını alan olmadı, ancak bazı bilim insanları sorular yöneltti. İngiltere’deki Leicester Üniversitesi’nden emekli profesör, jeolog ve paleontolog Jan Zalasiewicz, hipotezi “harika ve derinlemesine düşündüren bir fikir” olarak nitelendirdi. Ancak Schmidt ve Frank’in modern insanın gezegeni ne kadar dönüştürdüğünü ve fosilleşme sürecinin etkinliğini hafife aldıklarını söyledi. Zalasiewicz, kentler inşa edilir, metaller eritilir, plastikler üretilir ve atılırsa bunların net bir ayak izi bırakacağını belirtti. Bugün yaşadığımız türden, “enerji tüketen, manipülatif, inşacı ve muazzam miktarlarda atık üreten” bir gelişmiş uygarlığın geçmişte var olma ihtimalini rahatlıkla ekarte edebileceğini ifade etti.
UYGARLIKLARIN KADERİ VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ
Frank, bilimin güzelliğinin bu olduğunu söyledi. Bir makale yayımlıyorsunuz ve sonra birileri gelip yanıldığınızı söylüyor. Başka birisi farklı bir yöne işaret eden bir şey bulabilir ve araştırmalar biriktikçe bir fikir birliği oluşacak. Şimdilik, bu hipotezi keşfetmenin belki de en önemli nedeni, bizimki gibi gelişmiş teknolojik uygarlıkların uzun ömürlülüğü hakkında ortaya attığı önemli sorular. Frank, teknoloji geliştirecek kadar akıllıyız ancak iklimi değiştiren sonuçlarıyla başa çıkmanın bir yolunu bulacak kadar akıllı olmayabiliriz. “Gezegenin yürüttüğü ve başarısız olacak bir deney miyiz?” sorusunu gündeme getirdi.