İRAN’IN NÜKLEER GÖRÜŞMELERİNE YENİ DÖNEM
İran devlet televizyonu, İran’ın 2015’teki nükleer anlaşmanın Avrupa taraflarının isteği doğrultusunda yeni bir tur nükleer müzakereleri kabul ettiğini duyurdu. Bu görüşmelerin 25 Temmuz Cuma günü İstanbul’da gerçekleştirileceği ve dışişleri bakan yardımcıları seviyesinde olacağı belirtildi. İran’ı temsilen dışişleri bakan yardımcıları Mecid Tahtrevançi ile Kazım Garibabadi’nin bu görüşmelere katılacağı vurgulandı.
TARAFLAR ARASINDAKİ GEÇMİŞ GÖRÜŞMELER
İran ile E3 olarak adlandırılan nükleer anlaşmanın Avrupa tarafları İngiltere, Fransa ve Almanya, 16 Mayıs’ta yine İstanbul’da dışişleri bakan yardımcıları düzeyinde bir araya gelmişti. Taraflar, ABD ile İran arasındaki müzakereler sırasında yapılan görüşmelerin devamı konusunda mutabakata varmıştı. Ancak ABD ile olan müzakereler, İsrail’in 13 Haziran’da gerçekleştirdiği saldırılarla kesintiye uğramıştı.
İran, 2015’te imzalanan nükleer anlaşma ile kaldırılan Birleşmiş Milletler (BM) yaptırımlarının yeniden yürürlüğe girmesini sağlayabilecek “tetik mekanizması (snapback)” uygulamasının Avrupa ülkeleri tarafından kullanılması konusunda endişe taşıyor. Bu mekanizmanın süresi 18 Ekim’de sona eriyor ve İran’ın nükleer programı ile ilgili bir çözüm üretilmezse Avrupa ülkelerinin bu tarihten önce mekanizmayı devreye sokma olasılığı bulunuyor.
GEÇMİŞ ANLAŞMA VE GÜNCEL DURUM
İran ile BM Güvenlik Konseyi’nin 5 daimi üyesi ve Almanya arasında 14 Temmuz 2015’te imzalanan anlaşma, nasıl yaptırımların kaldırılması karşılığında İran’ın nükleer faaliyetlerinin sınırlandırılmasını öngörüyordu. ABD, 2018 yılında anlaşmadan tek taraflı olarak çekilerek İran’a uygulanacak yaptırımları yeniden devreye sokma kararı aldı. İran, Avrupa ülkelerinden ABD’nin yaptırımlarının etkilerini telafi etmeleri gerektiğini bildirmişti. Fakat Avrupa ülkeleri, ABD’nin eylemlerine karşı çıkmalarına rağmen somut adımlar atamamıştı. İran da bunun üzerine, anlaşmadaki taahhütlerini bir yıl içinde kademeli olarak durdurmaya ve yüksek düzeyde uranyum zenginleştirme faaliyetlerine yönelmeye başladı. İngiltere, Fransa ve Almanya ise ABD’nin anlaşmadan çekilmesinden sonra mekanizmaları işletme konusunda tehditkar bir tutum sergiliyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Avrupa taraflarının anlaşmanın temellerini ‘‘ihlâl ettikleri’’ ve ‘‘katılımcı rollerini kaybettikleri’’ için mekanizmayı harekete geçirme hakkına sahip olmadıklarını ifade etti.