İRAN ORDUSU’NDAN DENİZ MAYINI HAMLESİ
ABD’li yetkililere göre, İran ordusunun, geçtiğimiz ay Basra Körfezi’nde bazı gemilere deniz mayınları yüklediği belirtiliyor. Bu gelişme, İsrail’in İran’daki bazı hedeflere yönelik saldırılarının ardından Tahran’ın Hürmüz Boğazı’nı ablukaya alma yönünde hazırlık yaptığı endişelerini Washington’da ciddi şekilde artırdı. İsimlerinin açıklanmasını istemeyen iki ABD’li yetkili, bu hazırlığın, İsrail’in 13 Haziran’da İran’a düzenlediği ilk füze saldırısından sonra tespit edildiğini ifade ediyor. Halen boğaza yerleştirilmemiş olan bu mayınlar, İran’ın dünyanın en yoğun deniz ticaret yollarından biri olan Hürmüz Boğazı’nı kapatma niyetinin ciddiyetine işaret ediyor. Böyle bir adım, yükselen krizi daha da derinleştirecek ve küresel ticarete ağır darbeler indirmesi mümkün.
ENERJİ FİYATLARI ÜZERİNE ETKİLERİ
Dünya genelinde taşınan petrol ve doğal gazın yaklaşık beşte biri Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Boğazın kapanması durumunda enerji fiyatlarının büyük bir artış göstermesi kaçınılmaz görülüyor. Ancak yaşanan gerilime rağmen, ABD’nin İran’ın nükleer tesislerine yönelik düzenlediği saldırılardan sonra küresel petrol fiyatları yüzde 10’dan fazla düştü. Bu düşüşte, çatışmanın enerji arzını kesintiye uğratmamış olması etkili oldu. 22 Haziran’da, ABD’nin İran’daki üç kritik nükleer tesise hava saldırısı düzenlemesinin hemen sonrasında, İran parlamentosu Hürmüz Boğazı’nın kapatılmasını öngören bir tasarıyı onayladı. Ancak İran devlet televizyonu Press TV’ye göre, bu karar bağlayıcı değil, nihai yetki İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi’ne aitti. İran, daha önce de boğazı kapatma tehdidinde bulunmuş, ancak bu eylemleri gerçekleştirmemişti. Reuters, İran’ın bu mayınları ne zaman yüklediğini doğrulayamadı, ayrıca mayınların daha sonra indirilip indirilmediği konusunda da bilgi yok.
ABD’NİN İSTİHBARAT STRATEJİLERİ
Kaynaklar, ABD’nin mayınların yüklendiğini nasıl tespit ettiğine dair bilgi sunmadı. Ancak genelde bu tür istihbaratlar uydu görüntüleri, insani istihbarat kaynakları veya bu yöntemlerin kombinasyonu ile elde ediliyor. Reuters’a açıklama yapan bir Beyaz Saray yetkilisi, “Başkan’ın başarılı bir şekilde yürüttüğü Operation Midnight Hammer (Geceyarısı Çekici Operasyonu), Husilere karşı yürütülen etkili operasyon ve maksimum baskı politikası sayesinde Hürmüz Boğazı açık kalmıştır. Seyir özgürlüğü yeniden tesis edilmiş ve İran ciddi şekilde zayıflatılmıştır,” dedi. Pentagon, yorum talebine ise yanıt vermedi. İran’ın Birleşmiş Milletler’deki misyonu da bu konuda açıklama yapmadı.
İRAN’IN STRATEJİK HESAPLAMALARI
ABD’li yetkililer, İran’ın bu hamlesinin bir blöf olma ihtimalini tamamen göz ardı etmiyor. Yetkililere göre, İran, boğazı kapatmaya niyetinin ciddi olduğunu Washington’a göstermek için mayınları yüklemiş olabilir. Ancak bu hazırlık, aynı zamanda lider kadronun gerçekten böyle bir karar alması durumunda devreye sokulması için rutin bir askeri önlem de olabilir. Hürmüz Boğazı, Umman ile İran arasında yer alıyor ve Basra Körfezi’ni Umman Körfezi ve ardından Arap Denizi’ne bağlıyor. Boğaz, en dar noktasında yalnızca 34 kilometre genişliğinde ve her iki yönde kullanılabilen ticaret koridoru ise yalnızca 3.2 kilometre genişliğinde. OPEC üyeleri olan Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Irak, ham petrol ihracatlarının büyük bölümünü bu boğaz üzerinden gerçekleştirirken, dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracatçılarından olan Katar da sevkiyatlarının çoğunu bu rotadan yapıyor. İran da önemli ölçüde ham petrol ihracatını bu geçitten sağlıyor. Bütün bunlar, İran’ın boğazı kapatma kararını almasının ekonomik açıdan zorluklarını artırıyor. Ancak Tahran yönetimi, gerekirse boğazı kapatma kapasitesine sahip olmak için uzun yıllardır ciddi kaynaklar ayırıyor.
DENİZ MAYINLARI VE GÜVENLİK TEKNOLOJİLERİ
ABD Savunma İstihbarat Teşkilatı’nın 2019 tarihli raporuna göre, İran’ın 5.000’den fazla deniz mayını var ve bunları hızlı saldırı botları ile çok kısa sürede konuşlandırma yeteneği bulunuyor. Bölgedeki deniz ticaretini güvence altına almakla görevli olan ABD’nin Beşinci Filo’su, Bahreyn’de konuşlu. ABD Donanması, bu amac doğrultusunda Bahreyn’de dört adet mayın tarama gemisi bulunduruyordu. Ancak şu sıralar bu gemiler, güncel anti-mayın yeteneklerine sahip Littoral Combat Ship (LCS) ile değiştirilmekte. Ayrıca, ABD’nin İran’a yönelik hava saldırıları öncesinde, olası bir misilleme tehdidine karşı tüm anti-mayın gemileri geçici olarak Bahreyn’den çekildi. İran’ın doğrudan karşılığı ise yalnızca Katar’daki bir ABD askeri üssüne füze saldırısı ile sınırlı kaldı. Yine de, ABD’li yetkililer, İran’ın ileride daha kapsamlı misilleme girişimlerinde bulunabileceğini göz ardı etmiyor.