ABD öncülüğündeki ambargo ve yaptırımlar, İran üzerinde etkili olmaya devam ediyor. Bu uygulamaların başarısı, savaşın bir sonraki aşamasını belirleyebilir. İran’ın satışa sunabileceği petrolü neredeyse tükenmiş durumda ve ham petrol üretimi yarı yarıya azalmışken, rejimin ana gelir kaynağı da kuruyor. Hiper enflasyon, ekonomiyi harabe haline getirmişken, diğer Körfez ülkelerinin Hürmüz Boğazı’ndan petrol akışı neredeyse normale dönmüş durumda.
İRAN’IN PETROL ÜRETİMİ DÜŞÜYOR
Eylül ayında İran, limanlarından sıfır petrol yükledi ve bu, Kpler’in 2013 yılında İran ihracatlarını izlemeye başlamasından bu yana gerçekleşen ilk durum oldu. İran’ın son başarılı ham petrol yüklemesi 25 Ağustos’ta gerçekleşti. Kpler verilerine göre, ABD ambargo bölgesi dışında kalan petrol miktarı Temmuz ayındaki 100 milyon varilden 10 milyon varile düştü. Eğer İran, mevcut alıcı bulma hızını sürdürebilirse, Ekim ayının sonuna kadar satacak ham petrolü kalmayabilir.
İÇ EKONOMİK SORUNLAR
İran’daki durum da pek iç açıcı değil. Yeni çıkarılan petrolü satacak yer bulamayan İran’ın karada depoladığı petrol miktarı, pandemi zirvesine yaklaşarak 70 milyon varile çıktı. İran’ın petrol üretimi, savaş öncesi seviyesinin yarısına düşerek günde yaklaşık 2 milyon varil seviyesine geriledi. ABD yaptırımları, İran ekonomisini ciddi şekilde etkilemiş durumda; hükümet verilerine göre, ekonomi Mart-Haziran döneminde yıllık %10 küçüldü.
HÜKÜMETİN TUTUMU
Hükümet, kendini finanse edemediği için sadece para basıyor, bu da enflasyonu daha da artırıyor. Yaptırımlar, ithalatı ciddi şekilde kısıtlayarak fabrikaların kapanmasına ve işsizlikte artışa neden oldu. İran’ın mevcut ekonomik durumu, tarihindeki en kötü dönemlerden biri olarak kabul ediliyor. Ancak İran, teslim olmaya pek niyetli görünmüyor.
YAPTIRIMLARA KARŞI STRATEJİLER
İran’ın siyasi sistemi ve acımasız protesto bastırma yöntemleri, ambargo ve yaptırımların neden olduğu ekonomik yıkımdan bir nebze korunmasını sağlıyor. İran, yaptırımları aşmak için karmaşık ağlar geliştirmiş durumda. Bazı hükümetler, ABD yaptırımlarını ciddiye almaya başlamışken, İran’ın petrol tankerleri, ABD ve müttefiklerinden kaçınmak için limanda mahsur kalmışken, bu durum da dikkate değer.
İLERİDEKİ BELİRSİZLİKLER
İran, petrolünü kara yoluyla Kazakistan ve Rusya’ya taşımak ya da Hazar Denizi üzerinden su yoluyla göndermek gibi yollar buluyor. Ayrıca, çevre ülkelerdeki güvenilir kişiler aracılığıyla işlemler gerçekleştiriyor. İran’ın petrol üreticileri ile güvenli geçiş için gizli anlaşmalar yapmış olabileceği de spekülasyonlar arasında. Ancak kesin bir delil olmadan, bu durum belirsizliğini koruyor.
SONUÇ VE DEĞERLENDİRME
Ambargo ve yaptırımların oluşturduğu durumu aşmak için İran, sabırlı bir bekleyiş içinde. Ekonomisi zayıflamış olsa da, ABD’nin bu durumu sürdürme istekliliğini aşmayı hedefliyor. Uzun vadede, İran’ın bu baskılara dayanma gücünü koruyup koruyamayacağı ise merak konusu.