İran, 2015’teki nükleer anlaşmanın Avrupalı taraflarının talebiyle yeni bir tur nükleer görüşmelerini kabul etti. Anlaşmaya göre görüşmeler, 25 Temmuz Cuma günü İstanbul’da, dışişleri bakan yardımcılarının katılımıyla gerçekleşecek. İran’ı temsilen dışişleri bakan yardımcıları Mecid Tahtrevançi ve Kazım Garibabadi’nin bu görüşmelere katılacağı bildiriliyor. İran ve E3 olarak bilinen nükleer anlaşmanın Avrupalı tarafları olan İngiltere, Fransa ve Almanya, daha önce 16 Mayıs’ta İstanbul’da dışişleri bakan yardımcıları düzeyinde bir araya gelmişti. Taraflar, ABD ile İran arasında süregelen müzakerelerin devamı üzerinde anlaşmıştı.
İSRAİL’İN SALDIRISI VE MÜZAKERELERİN KESİLMESİ
İran ile ABD müzakereleri devam ederken, İsrail 13 Haziran’da İran’a yönelik bir saldırı gerçekleştirdi ve bu durum, hem ABD hem de Avrupa ile müzakere sürecinin kesilmesine neden oldu. İran, 2015’teki nükleer anlaşmayla kaldırılan Birleşmiş Milletler (BM) yaptırımlarının geri getirilmesine olanak tanıyacak “tetik mekanizması (snapback)” maddesinin, Avrupa ülkeleri tarafından devreye sokulmasından endişe ediyor. Bu mekanizmanın süresi 18 Ekim’de sona erecek ve İran’ın nükleer programına dair bir çözüme ulaşılamazsa Avrupa’nın bu tarihten önce mekanizmayı uygulamaya koyabileceği tahmin ediliyor.
2015’TEKİ NÜKLEER ANLAŞMA
İran ile BM Güvenlik Konseyi’nin 5 daimi üyesi ile Almanya arasında, 14 Temmuz 2015’te, yaptırımların kaldırılması karşılığında İran’ın nükleer faaliyetlerinin sınırlanmasına dair bir anlaşma imzalanmıştı. ABD, 2018’de bu anlaşmadan tek taraflı olarak çekilmiş ve İran’a tekrar yaptırımlar uygulamaya başlamıştı. İran, Avrupa ülkelerinden ABD’nin yaptırımlarını telafi edecek tedbirler almasını istemiş, ancak Avrupalılar, ABD’nin eylemine karşı çıksalar da somut adımlar atamamışlardı. Bunun üzerine İran, bir yıl sonra anlaşmadaki yükümlülüklerini kademeli olarak durdurmaya başlamış ve zamanla yüksek düzeyde uranyum zenginleştirme faaliyetlerine yönelmişti. İngiltere, Fransa ve Almanya, ABD’nin tek taraflı çekilmesinden sonra uygulanmayan nükleer anlaşmada yer alan ve “snapback” olarak adlandırılan, İran’a anlaşmayı ihlal ettiği gerekçesiyle BM yaptırımlarını yeniden getirme imkanını tanıyan maddeyi devreye sokma tehdidinde bulunuyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ise, Avrupalı tarafların, “anlaşmanın temellerini ihlal ettikleri” ve “anlaşmadaki katılımcı rollerini kaybettikleri” için bu mekanizmayı devreye sokabilecek hukuki bir gerekçeye sahip olmadığını dile getirmişti.