İran, Saddam Hüseyin’in Irak’ına karşı yürütülen savaşta yaşanan aksaklıkların ardından, genç askerlerin başlattığı sürpriz bir saldırıyla savaşın seyrini değiştirmişti. Ancak o dönemin en yüksek lideri Ayetullah Ruhullah Humeyni, zaferi pekiştirmek yerine, Irak’ın Washington’dan artan destek aldığını görerek, bu diktatörü devirmek ve gelecekteki düşmanlara İran ile savaşın ağır bir bedeli olacağını göstermeyi amaçladı. Irak savaşı, modern İran devletinin şekillenmesinde kritik bir dönüm noktası oldu.
İÇ POLİTİKADA DERİN BÖLÜNME
Savaşın üzerinden geçen yıllar sonra, İran’ın şimdi karşılaştığı soru, savaşa devam mı yoksa bir anlaşma mı yapmak. Saldırıyı yöneten devrimciler, Tahran’daki güç merkezlerinde hâkimiyet kurmuş durumda. Onlar için mevcut ABD-İsrail çatışması, Irak ile olan savaş gibi, sonucu güçten ziyade dayanıklılıkla belirlenecek bir savaş olarak görülüyor. Daha ılımlı bir grup ise, İran’ın elde ettiği kazanımları pekiştirme fırsatı olduğunu düşünüyor.
HÜKÜMETİN STRATEJİLERİ
Altı aylık bir savaşın ardından, İslam Cumhuriyeti acı bir bölünme yaşıyor. Üst düzey lider Mojtaba Hamaney ise henüz kamuoyuna çıkmadı. Tahran’daki rakip siyasetçiler, İran’ın savaşta zafer kazandığını kamuya açıklıyor. Ancak, zaferin İslam Cumhuriyeti için ne anlama geldiği konusunda derin bir ideolojik bölünme var. Pragmatik ve teknokratlardan oluşan bir grup, ekonomik zorluklar, ABD’nin deniz ablukası ve altyapı hasarı gibi sorunların çözümü için kesin bir anlaşma gerektiğini savunuyor.
İKİNCİ YÜZYILIN ZORLUKLARI
Bu grup, savaşı bir güç pozisyonunda sona erdirmenin önemine dikkat çekiyor. “Savaş bir noktada sona ermeli,” diyen Pezeshkian, “Bunu bugün, güç ve onur içinde, dünya tarafından zaferimiz kabul edilirken sona erdirmek daha iyi olur” ifadelerini kullanıyor. Diğer taraftan, sert muhalifler, Washington’a karşı duydukları güvensizlikle hareket ediyor. Onlar, mevcut resmi yetkililerin “Batı yanlısı” olduğuna ve kamuoyunu anlaşma lehine yönlendirmeye çalıştığına inanıyor.
İKİ FARKLI GÖRÜŞ
Sert muhalifler, anlaşma yanlılarını, eski Üst Düzey Lider Ali Khamenei’ye karşı duran kişiler olarak görüyor. Bu kesim, kamuoyunu anlaşmayı ve onur kırıcı bir barışı kabul etmeye hazırlamakla suçluyor. İki taraf arasındaki görüş ayrılıkları o kadar derin ki, sert muhalifler, yetkilileri ekonomik krizi kasıtlı olarak kötü yönetmekle suçlayarak halkı bir anlaşmayı kabul etmeye zorlamaya çalıştıklarını iddia ediyor.
TRUMP'IN ROLÜ
Pragmatistler, Washington ile yüksek riskli bir müzakere sürecindeyken, sert muhaliflerin anlaşma karşıtı uyarıları, Trump’ın belirsiz stratejisiyle daha da güçleniyor. Trump’ın diplomasi yolunu, yeni bir askeri kampanya için hazırlık olarak kullandığını düşünen muhafazakârlar, her defasında Trump ile diplomasi yoluna girmelerinin kendilerine ihanet olduğunu belirtiyor. Mojtaba Hamaney, bu bölünme sırasında sessiz kalmayı tercih ediyor ve müzakerelerde taraf tutmanın ofisine zarar verebileceğini düşünüyor.
GÜÇ SAVAŞLARI VE SONUÇLAR
Sert muhalifler, anlaşma yanlılarını teslimiyetle suçlarken, Hamaney hükümetinin baskı altında gösterdiği performansa dikkat çekiyor. Hükümetin, ülkenin zayıflıklarını ele almasını istemesine rağmen, bunların kamuya açıklanmaması gerektiğini vurguluyor. “Bizim şehit imamımız (Ali Khamenei) onlara defalarca uyardı – nasıl anlamazlar?” diyen Ghazanfari, kendi iç rakipleri hakkında konuşuyor.