Yaklaşık 50 bin göçmen bu hafta İspanya’nın Kuzey Afrika’daki özerk kenti Ceuta’ya geçti. Bu kitlesel akın yerel yetkilileri zor durumda bıraktı. Geçişler sırasında en az 57 kişi hayatını kaybetti ve bu durum Avrupa genelinde sınır güvenliği önlemlerinin artırılmasına yol açtı. İspanyol liderler, giren herkesi en kısa sürede sınır dışı etmek için çalıştıklarını söyledi ve cuma akşamına kadar çoğu göçmenin komşu Fas’a geri gönderildiğini duyurdu. Birçoğu Ceuta’da yiyecek ve barınak bulamayınca gönüllü olarak geri döndü. Ancak akının nedenleri hâlâ tartışmalı.
GÖÇ DALGASININ TETİKLEYİCİSİ YÜKSEK MAHKEME KARARI MI?
İspanyol yetkililer ve Başbakan Pedro Sánchez, insan kaçakçılığı ağlarının, Yüksek Mahkeme’nin göçmen iadelerine ilişkin yakın tarihli kararını yanlış aktararak geçişleri teşvik ettiğini söyledi. Bu açıklamaya göre kaçakçılar ve göçmenler, kararın deniz yoluyla girmeye çalışanların sınır dışı edilemeyeceği anlamına geldiğini yanlış varsaydı. Ancak yasal karar oldukça dar kapsamlıydı.
İspanya Yüksek Mahkemesi 29 Haziran’da, deniz yoluyla gelen göçmenlerin, İspanyol yasalarında atıfta bulunulan fiziksel sınır altyapısından geçmedikleri için yasal süreç olmadan toplu olarak sınır dışı edilemeyeceğine hükmetti. Karar, Ceuta ve Melilla’ya yüzerek giren ve daha önce genellikle hiçbir resmi işlem yapılmadan Fas’a geri gönderilen göçmenleri kapsıyor.
UZMANLAR KARARIN KAPSAMINI DEĞERLENDİRDİ
Instrategies göç politikaları ve çeşitlilik direktörü ve GRITIM-Pompeu Fabra Üniversitesi araştırmacısı Gemma Pinyol-Jiménez, “Bu sadece resmi bir sınır geçişi olmadığı için onları denizde geri itemezsiniz anlamına geliyor” dedi. “Amaç polisin işini kolaylaştırmak, bu insanların Ceuta’da kalabileceği anlamına gelmiyor.” Pinyol-Jiménez, gereken sürecin çok kısa olabileceğini ve insanların günler içinde sınır dışı edilebileceğini söyledi. “Yine de, düzensiz girdiyseniz, Fas’la bir anlaşma olduğu için Fas’a geri gönderilebilirsiniz” dedi.
İspanya ve Fas, 1992’de, belirli koşullar altında Fas’ın Fas toprakları üzerinden İspanya’ya düzensiz giren üçüncü ülke vatandaşlarını geri almasını gerektiren ikili geri kabul anlaşması imzaladı.
Konstanz Üniversitesi’nden kamu, Avrupa ve uluslararası hukuk profesörü Daniel Thym, kararı “çok teknik bir hüküm” olarak nitelendirdi. Kararın, sınır bariyerlerine tırmanan göçmenler ile yüzerek İspanyol topraklarına ulaşanlar arasında ayrım yaptığını ve kapsamlı bir insan hakları kararı olmadığını söyledi.
Thym, “Mahkeme, hükümetin kararı aşabileceği bir yol bile belirledi” diyerek hakimlerin, İspanya’nın suya fiziksel bariyerler yerleştirerek acil iadeleri yeniden mümkün kılabileceği önerisine atıfta bulundu. “Göç hareketlerinin neredeyse hiçbir zaman tek bir nedeni olmadığını anlamak önemli. Karar bir tetikleyici olmuş olabilir, ancak işin içinde başka birçok faktör vardı.”
GENÇ İŞSİZLİĞİ VE EKONOMİK ÇEKİM GÜCÜ
Uzmanlar akının olası nedenleri arasında İspanya’nın nispeten güçlü ekonomisini, ülkede yaşayan düzensiz göçmenler için yakın tarihli yasallaştırma programını, denizdeki uygun yaz koşullarını ve Fas ile Kuzey Afrika’daki gençler üzerindeki uzun süredir devam eden ekonomik baskıları gösteriyor.
Thym, geçenler arasındaki çok sayıda ergene de dikkat çekti. “Birçoğu 16 ya da 17 yaşında” dedi. “Bu sorun yaratıyor çünkü resmi olarak refakatsiz çocuklar. Ancak sığınma başvurusu yaparlarsa, genellikle aylar hatta yıllar süren usulüne uygun bir süreç alıyorlar.”
Resmi istatistiklere göre, Fas’ta 15-24 yaş arası gençlerde işsizlik oranı, ülke genelindeki işsizlik oranının 2025’te hafifçe %13’e gerilemesine rağmen %37,2 gibi yüksek bir seviyede. Thym, “Genç insanlar için Avrupa’ya sürekli yapısal bir çekim var. İspanyol ekonomisi çok iyi durumda” dedi. İspanya, sağa kayan ve göç politikalarını sıkılaştıran diğer birçok Avrupa ülkesinden farklı bir yönde ilerliyor. Sánchez hükümeti bu yılın başlarında, İspanya’da yaşayan 500 bin düzensiz göçmene yasal statü yolu vermesi beklenen bir yasallaştırma programı açıkladı. Thym, başvuruların bu ilk tahminin çok üzerinde olduğunu söyledi: “1 milyondan fazla düzensiz göçmen başvurdu.”
CEUTA VE MELİLLA'NIN HASSAS KONUMU
Ceuta ve Melilla, Fas’ın Akdeniz kıyısındaki iki İspanyol toprağıdır ve Avrupa Birliği’nin Afrika ile tek kara sınırını oluşturur. Uzun süredir Avrupa’nın en hassas göç rotaları arasında yer alan bu kentler, yüksek sınır çitleri ve İspanya ile Fas’ın düzensiz geçişleri önlemeye yönelik yakın iş birliğiyle korunuyor. İspanyol toprağı olmalarına rağmen, bu özerk kentler benzersiz bir hukuki ve siyasi konuma sahip. Fas her iki toprak üzerinde de egemenlik iddiasında bulunuyor ve bu da göçü yalnızca insani bir mesele değil, aynı zamanda tekrarlayan bir diplomatik gerilim kaynağı haline getiriyor.
2021’deki benzer bir göç dalgası, Batı Sahra konusundaki diplomatik bir anlaşmazlık sırasında yaygın olarak misilleme olarak görüldü. Faslı yetkililerin, İspanya’nın Batı Sahra bağımsızlık hareketinin bir liderinin tıbbi tedavi görmesine izin vermesinin ardından sınır kontrollerini gevşettiği yönünde yaygın suçlamalar vardı. Pinyol-Jiménez, “Bu tür organize hareketler, en azından Faslı yetkililerin pasif iş birliği olmadan gerçekleşmez” dedi. Fas herhangi bir ilgisi olduğunu reddetti.
AVRUPA'DA SİYASİ YANKILAR VE YENİ ÖNLEMLER
Göç dalgası kısa sürede Avrupa genelinde siyasi bir tartışma konusu haline geldi. İtalya, İspanya’dan gelenler için geçici sınır kontrolleri başlattığını duyururken, Fransa sınırındaki kontrolleri güçlendireceğini açıkladı. İspanya’daki muhalefet, Sánchez hükümetini ülkenin sınırları üzerindeki kontrolünü kaybetmekle suçlarken, Avrupalı liderler daha sıkı göç politikaları çağrılarını yineledi.
Ceuta İspanyol toprağı ve Schengen bölgesinin parçası olsa da, özerk kent ile anakara İspanya arasındaki hareket zaten kimlik kontrollerine tabi. Bu, Ceuta’ya ulaşan göçmenlerin otomatik olarak kıta Avrupası’na sınırsız erişim elde etmediği anlamına geliyor.
Bu arada Sánchez, Ceuta çevresindeki suya yüzer bariyerler yerleştirme planlarını açıkladı. Hükümet, bu hamlenin Yüksek Mahkeme kararıyla uyumlu olacağını ve acil iadeleri gerçekleştirme kapasitesini geri kazandıracağını söylüyor.