Japonya’nın en genç kadın belediye başkanı olarak tarihe geçen Shoko Kawata, bu kez de doğum izni alarak bir ilke imza atıyor. Kyoto’ya bağlı Yawata şehrinin 35 yaşındaki belediye başkanı Kawata, doğacak bebeği nedeniyle doğum iznine çıkacağını duyurdu. Bu karar, Japonya’da geleneksel olarak erkek egemen olan siyaset ve çalışma hayatındaki büyük bir boşluğu gözler önüne sererken ulusal çapta bir tartışmayı da beraberinde getirdi. 2023 yılında seçilen Kawata’nın Eylül ortasında doğum yapması bekleniyor. Doğumdan önce sekiz, sonra sekiz hafta olmak üzere toplam 16 haftalık izin kullanacak olan Kawata, görevdeki bir belediye başkanının doğum izni alması açısından Japonya’da bir ilke imza atıyor.
DOĞUM İZNİ KARARI TARTIŞMA YARATTI
Kamu çalışanları için doğum izni hakkı bulunsa da seçilmiş yetkililer için bu hakkı garanti altına alan herhangi bir yasal düzenleme bulunmuyor. Kawata, adımının Japonya’nın hızla düşen doğum oranları ve siyasi liderlikteki kalıcı cinsiyet eşitsizliğiyle mücadele ettiği bir dönemde “sistemi değiştirmek için bir katalizör” olmasını umduğunu belirtti. Japonya’nın ilk kadın başbakanı yalnızca geçen yıl seçilirken kadınlar, Ulusal Parlamentolar Arası Birlik verilerine göre Temsilciler Meclisi’nde yüzde 15’in altında bir orana sahip. Kawata, “Umarım bu sayede yalnızca çalışanları değil, işletme sahiplerini, yöneticileri ve her türden işle uğraşanları, çocuk yetiştirme ve doğum gibi yaşam olaylarını işleriyle doğru bir denge kurarak benimsemeye teşvik edebilirim” ifadelerini kullandı.
ELEŞTİRİLERE RAĞMEN DESTEK DE VAR
Kawata, izni süresince yaklaşık 70 bin nüfuslu kenti yönetmesi için bir vekil atamayı planlıyor. Yeni doğan bebeğiyle evde ilgilenirken düzenli olarak e-postalarını kontrol edeceğini de söylüyor. Belediye başkanının doğum izni planı, duyurunun ardından Japon sosyal medyasında bazı kullanıcıların “kamu görevlisinin işten uzak kalması vergi mükelleflerinin parasının boşa harcanmasıdır” eleştirileriyle karşılaştı. Ancak Kawata, bizzat görüştüğü kişilerin son derece anlayışlı olduğunu aktardı. “Hatta bana ‘git ve iznini kullan’ dediler. Belediye çalışanları ve halk, hiç tereddüt etmeden ara vermem gerektiğini söyledi” dedi.
TOKYO ÜNİVERSİTESİ’NDEN YORUM: GRİ BİR ALAN
Tokyo Üniversitesi’nden sosyoloji profesörü Sawako Shirahase, Japonya’daki birçok hükümet anlayışının “çok eski moda varsayımlara” dayandığını ve bunun modern kadın iş gücünün ihtiyaçlarına ayak uyduramadığını söyledi. Shirahase, “Yasal çerçeve, belediye başkanlarının veya kamu ofisi başkanlarının doğum izni alacağını varsaymıyor. Ancak aynı zamanda kimse birini izin almaktan alıkoyamaz. Bu tam bir gri alan” dedi. Gelecekteki Japon liderlerin Kawata’ya bakarak hem özel hem de kamu sektöründe daha iyi bir iş-yaşam dengesi kültürü geliştirebileceğini umduğunu ifade etti.
JAPONYA’DA KADIN BELEDİYE BAŞKANI SAYISI ARTIYOR
Ludwig-Maximilians-Universität Japonya Merkezi’nden araştırmacı Stefanie Schwarte, Japonya’nın cinsiyet eşitliği konusunda yavaş değiştiğini ancak siyasette daha fazla kadının geleneksel normları yıktığını belirtti. Schwarte, son beş yılda kadın belediye başkanı sayısının 1.700’den fazla belediyede 50’den 80’e yaklaştığını söyledi. “Giderek daha fazla kadın belediye başkanının ikinci, üçüncü, dördüncü dönem görevde kaldığını görüyoruz. Bu, bir sonraki nesle herkesin – ister erkek ister kadın – toplumuna hizmet edebileceğini ve iyi bir iş çıkarabileceğini gösteriyor” dedi.
AZALAN DOĞUM ORANLARI VE İŞ KÜLTÜRÜ
Yawata belediye başkanının doğum izni tartışması, Japon hükümetinin onlarca yıldır süren doğum oranı düşüşüyle mücadelesinin tam ortasında yaşanıyor. 2025’te Japon vatandaşları arasında 671.236 doğum kaydedildi. Bu, üst üste 10. yılda gerçekleşen yeni bir rekor düşüş oldu. Doğum oranlarını artırma çabaları son yıllarda hız kazandı. Doğum ve konut yardımlarından daha fazla babanın babalık izni almasını teşvike kadar çeşitli politikalar uygulanıyor. Ancak birçok uzman, nüfus krizini derinlemesine yerleşmiş aşırı çalışma kültürüne ve artan yaşam maliyetine bağlıyor. Birçok genç, ağır çalışma saatleri, üstlerinden gelen yoğun baskı ve aşırı çalışmaya bağlı ölüm anlamına gelen “karoshi” riski nedeniyle aile kurmak yerine kariyerlerine odaklanmayı tercih ediyor.
KADINLAR ‘YA KARİYER YA ANNE’ İKİLEMİNDE
Kawata, Japon iş yerlerinin ve hükümet sistemlerinin hâlâ çocuk sahibi olmayı düşünen kadınların ihtiyaçlarına uygun olmadığını söyledi. Dünya Bankası verilerine göre Japonya’da iş gücüne katılım oranı erkeklerde yüzde 72 iken kadınlarda yüzde 56 seviyesinde bulunuyor. Kawata, “Bir bebek sahibi olmak istiyorlarsa kariyerlerinden vazgeçmek zorundalar ya da bir kariyer peşinde koşmak istiyorlarsa bebek sahibi olmaktan vazgeçmek zorundalar. Kadınların bu ‘ya o ya bu’ seçimine zorlanmaması gerekiyor” dedi. Belediye başkanı, durumu iyileştirmek için azar azar çalıştıklarını ve gerçek cinsiyet eşitliğini hedefleyen sistemlerin tasarlanmasına doğru ilerlediklerine inandığını sözlerine ekledi.