Jennifer Lopez, geçtiğimiz hafta New York metrosunda çekilen internet talk show’u “Subway Takes” programına konuk oldu ve coğrafi kimlik tanımıyla ilgili dikkat çeken açıklamalarda bulundu. Los Angeles’ta yaşayan ünlü şarkıcı, “New York’lu olmak için New York’ta doğmuş olmanız gerekir” ifadelerini kullandı. Mısır doğumlu, Minnesota’da büyüyen ve 14 yıldır New York’ta yaşayan program sunucusu Kareem Rahma, 50 yıl boyunca şehirde yaşamanın bu unvanı kazanmaya yeterli olup olmadığını sorduğunda Lopez, “Hayır demek zorundayım. New York’ta yaşıyorsunuz, muhtemelen o zamana kadar New York’luların özelliklerini ediniyorsunuz. Bir New York hassasiyetiniz oluyor” yanıtını verdi. Bronx doğumlu ve büyüdüğü semte ithafen yaptığı hit şarkıyla ünlenen Lopez, Rahma’nın New York’ta vergi ödediğini söylemesine rağmen görüşünü değiştirmedi ve “Gerçekten New York’lu olmak ancak burada doğmakla mümkün” diyerek sözlerini noktaladı.
J.LO'NUN TANIMI TARTIŞMA YARATTI
Peki birini gerçek New York’lu yapan şey nedir? Lopez’in getirdiği doğum yeri kriteri, aralarında Uganda doğumlu Belediye Başkanı Zohran Mamdani, Atlanta doğumlu yönetmen ve Knicks hayranı Spike Lee, New Jersey doğumlu yazar Fran Lebowitz, Massachusetts doğumlu oyuncu Chloë Sevigny ve Pittsburgh doğumlu sanatçı Andy Warhol’un da bulunduğu birçok ikonik ismi kapsam dışı bırakıyor. Bu tanım aynı zamanda Büyük Göç kapsamında ABD’nin güneyinden New York’a taşınan Harlem Rönesansı’nın önemli figürleri Zora Neale Hurston, Langston Hughes ve Louis Armstrong’u da saf dışı bırakıyor. Göçmenlikle derinden bağlantılı kimliğiyle aynı anda hem uluslararası hem de komik derecede yerel olan bir şehirde, bu sıfatı kimin taşıyabileceği sorusu hararetli tartışmalara yol açıyor.
KİMLER NEW YORK'LU SAYILMIYOR?
Lopez’in iddiası, yerliler, yeni gelenler ve uzun süredir bölgede yaşayanlardan bir dizi itiraz aldı. Tartışmalar şu sorular etrafında dönüyor: Metrolarda büyüyen göçmen çocuk ne olacak? Şehrin Bangladeşli taksi şoförleri ve Yemenli bakkal sahipleri New York’lu değil mi? Bu kısıtlayıcı tanım, sağ kesimden gelen yerlici söyleme benzemiyor mu? Sık sık dile getirilen 10 yıl kuralı nerede duruyor? Bazıları ise Lopez’in görüşünü destekleyerek, şehirde doğup başka yerde büyüyenin New York’lu sayılmadığını, ancak başka bir ülkeden çocukken gelip beş ilçeden birinde büyüyenlerin bu sıfatı alabileceğini savundu. Bazı ölçülere göre yetişkin olarak gelen göçmenler de sayılırken, ABD’nin diğer bölgelerinden gelenlerin kesinlikle New York’lu olmadığı belirtildi.
TARİHSEL VE KÜLTÜREL BOYUT
Üzerinde tartışılan toprakların ilk sakinleri kendilerine Lenape diyordu ve Aşağı Hudson’dan Delaware Körfezi’ne kadar uzanan bölgeye, kabaca “halkın ülkesi” anlamına gelen Lenapehoking adını vermişlerdi. Hollandalı tüccarlar, şartları tartışmalı bir anlaşmayla bu toprakları “satın aldı” ve bölgeye Yeni Amsterdam adını verdi. İngilizlerle yaşanan bir güç mücadelesi sırasında bu isim kısa bir süre Yeni Portakal olarak değişti. İngilizler 17. yüzyılın sonlarında toprakları ele geçirdiğinde, daha önce York Dükü unvanı taşıyan ve bölgede hiç bulunmamış olan Kral II. James’in onuruna şehri New York olarak yeniden adlandırdı. Oxford İngilizce Sözlüğü, bir bölge sakini için “New Yorker” teriminin ilk kullanımını 1738 yılına, Benjamin Franklin’in “Poor Richard’s Almanack” eserine dayandırıyor. “New Yorkian” varyantı 1800’lerde bazı ABD gazetelerinde yer alırken nadiren de olsa bugün hâlâ kullanılıyor ancak “New Yorker” tercih edilen ifade haline geldi.
BİR NEW YORK'LU TANIMI MÜMKÜN MÜ?
Dokuz milyonluk bir şehirde New York’luların ortak bir tanım üzerinde anlaşamaması belki de sürpriz değil. Brooklynli yazar Xochitl Gonzalez, “Kendimi 10 yıldan uzun süredir burada olan birine New York’lu olmadıklarını söylerken bulamam ama New York’lu olarak düşündüğüm insanlara onları dahil etmem” diyor. Ona göre bu sınıflandırma, şehirde doğup büyüyenler ya da küçük yaşta gelenler için geçerli. Bronx İlçe Başkanı Vanessa Gibson ise gerçek bir New York’lu olmak için sokaklarda güvenle hareket etmeyi bilmek, favori bir mahalle bakkalına sahip olmak, toplu taşımayı kullanmak, ikonik takımlardan birini desteklemek ve şehrin başarısına içtenlikle yatırım yapmak gerektiğini belirtiyor. Brooklyn’in resmi tarihçisi Asad Dandia ise şu tanımı yapıyor: “New York’lu, New York’ta yaşayan ve kendini New York hikayesinin bir parçası olarak gören kişidir. İster burada doğup büyüyün ister taşının. Kendinizi şehrin, kültürünün ve dokusunun parçası olarak görüyorsanız, New York’lusunuz.”
KENTİN DEĞİŞEN YÜZÜ VE KİMLİK TARTIŞMALARI
Uzun süreli sakinlerin çoğu, “New York’lu” unvanının bir tür sokak kredisi sağladığını düşünüyor. Bu unvan, bugünün New York’unun, onlarca yıl öncesinin sert ortamından belirgin şekilde farklı olduğunun örtük bir kabulü olarak görülüyor. Şehrin konut ve geçim kriziyle ilgili hayal kırıklıkları da “gerçek” New York’lu olma tartışmalarının altında yatan etkenler arasında yer alıyor. Bu bakış açısına göre göçmen, daha iyi bir yaşam arayan marjinalleşmiş bir işçi sınıfı üyesiyken, ABD doğumlu bir taşralı, şehri kişisel oyun alanı olarak gören ayrıcalıklı bir profesyonel olarak görülebiliyor. Eric Adams, 2020 başkanlık kampanyasında Harlem’de yaptığı bir konuşmada bu fikirlere atıfta bulunarak “Iowa’ya dönün, Ohio’ya dönün. New York şehri, burayı bu hale getiren insanlarındır. Ben biliyorum, ben bir New York’luyum” demişti.