Kanada’daki orman yangınlarından yükselen yoğun duman bulutları, ABD sınırını geçerek Ortabatı ve Kuzeydoğu’da 100 milyondan fazla kişinin yaşadığı bölgelerde tehlikeli hava kalitesine yol açmaya hazırlanıyor. Yaz boyunca ülkenin batı yarısında çıkan yangınlar 3,6 milyon dönümden fazla alanı küle çevirirken, daha kalın duman tabakasının New York, Washington DC ve doğudaki diğer şehirlerin üzerine çökmesi bekleniyor. Kanada’da bu yaz 3 binden fazla yangın yaklaşık 4,5 milyon dönüm alanı yok ederken, Ontario’da son haftalarda alevlenen bir düzine yangın gökyüzünü dumanla doldurdu ve bu duman 2023’te olduğu gibi güneye doğru sürüklenmeye başladı.
YÜZ MİLYONDAN FAZLA KİŞİ TEHDİT ALTINDA
Kanada’daki yangın faaliyeti bu yıl 2023’teki aşırı seviyeye ulaşmasa da, Ontario’daki yangınlarla ABD’nin merkezindeki sıcak hava kubbesinin birleşimi milyonlarca kişi için dumanlı günler anlamına geliyor. Fosil yakıt kirliliğinin gezegeni ısıtması, uzun süreli duman sezonlarının olasılığını artırıyor ve 2023’teki rekor yangın sezonunun istisna olarak kalmayacağını gösteriyor. Dumandan kaynaklanan ilk dalga şimdiden Chicago’dan Boston’a kadar geniş bir alana yayılmış durumda. Bu duman büyük ölçüde atmosferin üst katmanlarında kaldığı için hava kalitesini ciddi şekilde düşürmedi ve sağlık açısından büyük risk oluşturmadı. Ancak önümüzdeki günlerde hava düzenindeki bir değişiklik, birikmiş duman ve ilave duman bulutlarının çarşamba ve perşembe günü yüzeye inmesine neden olacak ve Yukarı Ortabatı’dan New England’a kadar sağlıksız hava kalitesi getirecek.
HAVA KALİTESİ UYARILARI VE SAĞLIK RİSKLERİ
Orman yangını dumanı, solunduğunda akciğerlere derinlemesine nüfuz edebilen veya kan dolaşımına karışabilen PM2.5 adı verilen tehlikeli, küçük kirleticiler içeriyor. Bu minik parçacıklar bronşit gibi solunum sorunlarına yol açabiliyor ve diyabet, kalp hastalığı ve diğer sağlık sorunlarını kötüleştiren iltihaplanmaya neden olabiliyor. Michigan, Minnesota ve Wisconsin’in büyük bölümü önümüzdeki günlerde duman nedeniyle hava kalitesi alarmı altında. Ulusal Hava Durumu Servisi, Chicago’da da hafta sonuna doğru dumanın hava kalitesi sorunu haline gelebileceği uyarısında bulundu. Akciğer veya kalp hastalığı olanlar, çocuklar ve yaşlılar duman kaynaklı hastalıklara karşı özellikle risk altında. Yetkililer, açık hava aktivitelerini sınırlandırarak ve geceleri pencereleri kapalı tutarak dumandan uzak durulmasını tavsiye ediyor.
SICAK HAVA KUBBESİ DUMANI GÜNEY'E SÜRÜKLÜYOR
Dumanın ABD’ye akmasını sağlayan şey, ülkenin orta kesiminde rekor kıran bir sıcak hava kubbesinin konumlanması. Bu yıl Batı Yakası’ndan Kuzeydoğu’ya kadar birçok sıcak hava kubbesi görüldü. Hava bu kubbelerin etrafında saat yönünde döner, ancak bugüne kadar hiçbiri Kanada dumanını güneye çekecek doğru noktada değildi. Bu haftaki sıcak hava kubbesinin kuzey kenarı, yangınların şiddetle sürdüğü kuzey Minnesota ve güney Ontario’nun tam üzerinde yer alıyor. Bu konum, dumanın doğuya ve güneye, doğrudan Ortabatı ve Kuzeydoğu’nun bazı bölgelerine akması anlamına geliyor. Yangın sezonunun bitmesine daha aylar varken, daha fazla Kanada dumanı bulutunun güneye göç etmesi için kapı açık kalacak.
2023 REKORUYLA KARŞILAŞTIRMA VE İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ETKİSİ
Üç yıl önce bu zamanlarda Kanada’da 4 bin 300 yangın 25 milyon dönüm alanı yakarak rekor kırmıştı. Haziran 2023’te duman New York siluetini yutmuş, kuzey rüzgarları Quebec’ten gelen bir duman duvarını Büyük Elma’ya itmişti. 2023’teki duman olayı o kadar geniş kapsamlıydı ki geçen yıl yayımlanan bir araştırma, günlük orman yangını dumanı kaynaklı hava kirliliğine 350 milyondan fazla kişinin maruz kaldığını tahmin ediyor. Neyse ki Kanada’daki yangın faaliyeti bu yıl rekor yılına kıyasla daha geç başladı ve bu da dumanın bu yıl o kadar yaygın olmasını olası kılmıyor. ABD’de sağlıksız orman yangını dumanının yayılma penceresi giderek büyüyor; Batı’daki yangın sezonları daha uzun ve aşırı hale geldi. İklim değişikliğinin, yüzey seviyesindeki orman yangını dumanındaki artışın büyük kısmından sorumlu olduğu tespit edildi. Bu duman, ABD’nin özellikle Batı’daki on yıllardır süren hava kalitesi iyileştirmelerini aşındırdı. Geçen yıl yayımlanan bir araştırmaya göre, gezegeni ısıtan kirlilik, 2006-2020 yılları arasında ABD’de orman yangını partikül maddesinden kaynaklanan yaklaşık 15 bin ek ölüme yol açtı.