KIBRIS BARIŞ HAREKATI’NIN TARİHİ
Kıbrıs Barış Harekatı’nın 51. yıl dönümünde, adanın tarihi geçmişine bir göz atmak gerekiyor. Osmanlı Devleti, 1878’de Rusya’ya karşı yaşadığı savaş sonucunda Kıbrıs’ı geçici olarak İngiltere’ye kiraladı. 5 Kasım 1914’te İngiltere, bu adayı tek taraflı olarak ilhak etti. Kıbrıs’ın İngiliz yönetimine devri ise 1923’te imzalanan Lozan Antlaşması ile gerçekleşti.
KIBRISLI RUMLARIN ENOSİS HAYALLERİ
Kıbrıslı Rumlar, 1821 yılından itibaren adayı Yunanistan’a bağlama hayalini kurmaya başladı. Bu hedeflerini İngiliz yönetimi döneminde yüksek sesle dile getirmeye başladılar. Yunanistan’ın desteğini alan Rumlar, adayı ele geçirme planında ilerleyemedikçe, silahlı mücadelenin yollarına başvurdular. EOKA terör örgütünü 1955’te kurarak, 1 Nisan’da kanlı saldırılara başladılar.
EOKA, “Enosis”e karşı olan herkesi hedef alarak, 1958 sonuna kadar 400 Rum, 109 Türk ve 100 İngiliz’in ölümüne neden oldu. 33 Türk köyünün sakinleri, baskılar nedeniyle göç etmek zorunda kaldı. Kıbrıs Türkleri, 1958’de Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) adıyla tüm savunma yapılarını birleştirdi. Adadaki kaos, 1959’da Zürih ve Londra Antlaşmaları ile kontrol altına alındı ve 1960’ta Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu. Ancak 1963’te Rum yönetimi Türk toplumunun anayasal haklarını tek taraflı olarak kaldırdı ve saldırılar yeniden başladı.
20 Aralık 1963 gecesi, Lefkoşa’nın Tahtakale semtinde iki Kıbrıslı Türk’ün öldürülmesi ile başlayan olaylar ‘Kanlı Noel’ olarak anılmaya başlandı. Bu saldırılar sonucunda 364 Kıbrıslı Türk hayatını kaybetti ve 103 Türk köyü boşaltıldı. 24 Aralık’ta Kıbrıs’taki Türk Alayı’nda görevli Yüzbaşı Nihat İlhan’ın ailesi, evlerinin banyosunda katledildi. Bu trajedi ‘Kumsal Katliamı’ olarak hafızalarda yer buldu.
ERENKÖY DİRENİŞİ VE CENGİZ TOPEL’İN ŞEHADETİ
5 Ağustos 1964’te Rum ve Yunan kuvvetleri, Erenköy’e saldırıya geçti. Türk Hava Kuvvetleri, sınırlı bir hava harekâtı düzenleyerek bu saldırılara karşılık verdi. 8 Ağustos 1964’te meydana gelen hava çatışmalarında uçağı düşürülen Yüzbaşı Cengiz Topel esir alındı ama ardından şehit edildi. Cengiz Topel, Kıbrıs’ta şehit düşen ilk Türk pilotu olarak kaydedildi.
1974 BARIŞ HAREKATI’NIN NEDENLERİ
Adadaki gerilimler süregeldi ve Türkiye, 20 Temmuz 1974’te garantör devlet olarak Kıbrıs Barış Harekatı’nı başlattı. Türk Silahlı Kuvvetleri, Kıbrıs Türklerini korumak ve barışı sağlamak amacıyla sabahın erken saatlerinde müdahaleye başladı. 22 Temmuz’da ateşkes sağlandı ama görüşmeler sonuçsuz kaldı.
AYŞE TATİLE ÇIKSIN PAROLASI
14 Ağustos 1974’te, ikinci aşama harekât ‘Ayşe tatile çıksın’ parolasıyla gerçekleştirildi. Bu müdahale ile adada kalıcı bir barış sağlandı ve 498 Mehmetçik ile 786 Kıbrıslı Türk mücahit şehit oldu. Kıbrıs Barış Harekatı, Türk tarihi ve Kıbrıs Türk halkının kaderinde önemli bir dönüm noktası oldu.
BİLGİ AKIŞINDA İLK ANADOLU AJANSI
Kıbrıs Barış Harekatı’nın sürecini yakından takip eden Anadolu Ajansı, 20 Temmuz 1974 sabahı bu tarihi askeri müdahaleyi dünyaya haber veren ilk kuruluş oldu. Saat 06.10’da, Başbakan Bülent Ecevit’in açıklamalarıyla birlikte “Kıbrıs’tayız” duyurusunu yaptı. Başbakan Ecevit, bu harekâtın uluslararası ilişkilerdeki önemi hakkında şu ifadeleri kullandı: “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Yunanistan’ın 15 Temmuz 1974’te Kıbrıs’taki düzeni silahlı zorbalıkla bozması üzerine, bu sabah şafak vakti, görevini büyük Türk ordusuna vermiştir.”
RAPORLAMA VE HALKTAKİ HEYECAN
Anadolu Ajansı, gelişmeleri anlık olarak aktarırken Türkiye’de büyük bir heyecan dalgası yaşandı. Radyolar, programlarını keserek marş yayınına geçti. O dönemde yabancı basın da bu müdahaleyi es geçmedi ve gelişmeleri dünyaya duyurdu. Başbakan Ecevit ve Başbakan Yardımcısı Necmettin Erbakan, harekâtın amaçları hakkında kamuoyunu bilgilendirdi. Ecevit, harekât için “Allah milletimize, Kıbrıslılara ve tüm insanlığa hayırlı etsin.” açıklamalarını yaptı. Erbakan ise, “Bu hareket, dünya barışının teminine katkı sağlayacaktır.” dedi. Anadolu Ajansı, bu süreçte hem tarihî olaylara tanıklık etti hem de bu olayların raporlanmasında önemli bir rol üstlendi.