KIBRIS BARİŞ HAREKATI’NIN TARİHÇESİ
Kıbrıs Barış Harekatı’nın 51. yıl dönümü, tarihi olayların tekrardan gözden geçirilmesine vesile oluyor. Osmanlı Devleti, 1878’de Rusya’ya karşı yaşadığı savaş yenilgisinin ardından, geçici olarak İngiltere’ye kiraladığı Kıbrıs’ı 5 Kasım 1914’te tek taraflı olarak ilhak etti. Ada’nın İngiliz yönetimine devri ise 1923’te imzalanan Lozan Antlaşması ile gerçekleşti.
Kıbrıslı Rumlar, 1821’den bu yana hayalini kurdukları “Enosis” yani Kıbrıs’ı Yunanistan’a bağlama planlarını İngiliz döneminde açıkça dile getirmeye başladı. Yunanistan’ın desteği ile bu hayalleri gerçekleştirmeye çalışan Rumlar, diplomatik yollarla sonuç alamayınca silahlı mücadeleye yöneldi. 1955 yılında EOKA’yı kurarak 1 Nisan 1955’te kanlı saldırılara başladılar.
KİŞİSEL KAYIPLAR VE GÖÇLER
EOKA, “Enosis”e dair karşıt görüşte olan herkesi hedef aldı. 1958 yılına dek, 400 Rum, 109 Türk ve 100 İngiliz bu saldırılarda hayatını kaybetti. Ayrıca 33 Türk köyü slogunların baskısıyla boşaltıldı. Kıbrıs Türkleri, saldırılara karşı Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) ile savunma yapılarını birleştirdi. 1959 yılına gelindiğinde adada yaşanan kaos, Zürih ve Londra Antlaşmaları ile kontrol altına alındı. Ancak, 1963’te Rum yönetimi tarafından Türk toplumuna tanınmış haklar iptal edildi ve Kıbrıs Türklerine yönelik yeni saldırılar başladı.
KANLI NOEL VE KUMSAL KATLİAMI
20 Aralık 1963 gecesi, Kıbrıslı Türkler Zeki Halil ve Cemaliye Emirali’nin otomobillerinde vurulmalarıyla “Kanlı Noel” olayları başladı. Bu süreçte 364 Kıbrıslı Türk hayatını kaybetti ve 103 Türk köyü boşaltıldı. Takip eden Kumsal Katliamı’nda ise, Türk Alayı’nda görevli Binbaşı Nihat İlhan’ın eşi ve üç çocuğu evlerinin banyosunda katledildi. Bu olay, Kıbrıs Türk halkının maruz kaldığı şiddetin acı sembollerinden biri haline geldi.
ERENKÖY DİRENİŞİ VE CENGİZ TOPEL’İN ŞEHADETİ
5 Ağustos 1964’te Rum ve Yunan kuvvetleri, Erenköy’e saldırı düzenledi. Bu saldırılar sırasında Türk Hava Kuvvetleri bölgeyi korumak amacıyla müdahalede bulundu ve Rum kuvvetleri geri püskürtüldü. 8 Ağustos’ta meydana gelen hava çatışmalarında, pilot Yüzbaşı Cengiz Topel, esir düşmesine rağmen ağır işkencelere maruz kaldı ve şehit oldu. Cengiz Topel, Kıbrıs’ta şehit düşen ilk Türk pilot olarak tarihe geçti.
1974 BARIŞ HAREKATI VE MÜDAHALE
Yıllarca süren gerilimlerin ardından, Türkiye 20 Temmuz 1974’te Kıbrıs Barış Harekâtı’nı başlattı. Harekât, Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından Kıbrıs Türklerini korumak ve adaya barış getirmek amacıyla gerçekleştirildi. 22 Temmuz’da Birleşmiş Milletler’in çağrısıyla ateşkes sağlansa da 14 Ağustos 1974’te ‘Ayşe tatile çıksın’ parolasıyla ikinci aşama harekât başlatıldı ve adada kalıcı barış sağlandı.
KIBRIS BARİŞ HAREKATI VE DÜNYAYA DUYURULMASI
Kıbrıs Barış Harekâtı ile ilgili süreç, 20 Temmuz 1974 sabahı Anadolu Ajansı tarafından duyuruldu. Türk Silahlı Kuvvetleri’nin müdahalesi, “Başbakan açıkladı: Kıbrıs’tayız” başlığıyla yayımlandı. Başbakan Bülent Ecevit, “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Yunanistan’ın 15 Temmuz 1974’te Kıbrıs’taki düzeni silahlı zorbalıkla bozması üzerine, bu sabah şafak vakti, görevini büyük Türk ordusuna vermiştir” dedi.
RADYOLAR MARŞ YAYININA GEÇTİ
Anadolu Ajansı’nın gelişmeleri anbean aktarması, Türkiye genelinde büyük bir heyecan yarattı. Radyolar, programlarını keserek marş yayınına geçerken Ajans, bu tarihî anı halkla buluşturdu. Yabancı basın, Türk ordusunun Kıbrıs’a müdahalesini dünya barışının sağlanması adına gerçekleştiren bir gelişme olarak duyurdu.
ECEVİT VE ERBAKAN’DAN TARİHİ AÇIKLAMA
Harekât sonrası Başbakan Bülent Ecevit ve Başbakan Yardımcısı Necmettin Erbakan, basın toplantısı yaptı. Ecevit, “Türk Silahlı Kuvvetlerimiz, Kıbrıs’ta indirme harekâtına başlamıştır.” dedi. Erbakan ise bu hareketin dünya barışına katkı sağlayacağını belirtti. Anadolu Ajansı, Kıbrıs Barış Harekatı’nın tanığı ve ilk sesi olarak tarihe geçmiştir.