1966 Dünya Kupası’nı kazanan İngiltere kadrosunda yer alan Nobby Stiles’ın, futbol topuna defalarca kafa vurması sonucu oluşan bir beyin rahatsızlığı nedeniyle hayatını kaybettiği kesinleşti. Koroner mahkemesi, eski Manchester United oyuncusunun ölümünün ardından yapılan incelemelerde, kariyeri boyunca yaklaşık 140 bin kez topa kafa vuran Stiles’ın ölümünde kronik travmatik ensefalopatinin (CTE) belirleyici rol oynadığını açıkladı. Stockport Koroner Mahkemesi’ndeki duruşmada dinlenen nöropatoloji uzmanı Dr. Daniel Du Plessis, “Topa bu kadar çok kafa vurmasının CTE’ye yol açtığına kesinlikle inanıyorum” ifadelerini kullandı. Güney Manchester Kıdemli Koroneri Alison Mutch’un “Topa tekrar tekrar kafa vurmanın CTE’nin nedeni olduğunu mu söylüyorsunuz?” sorusuna Dr. Du Plessis, “Evet” yanıtını verdi.
KARİYERİ BOYUNCA 140 BİN KEZ TOPA KAFA VURDU
1942 yılında Manchester’da doğan Nobby Stiles, sert müdahaleleriyle tanınan bir ön liberoydu. İngiltere formasını 28 kez giyen Stiles, Manchester United formasıyla da yaklaşık 400 maça çıktı. 30 Ekim 2020’de bir bakım evinde hayatını kaybeden Stiles, şiddetli demans nedeniyle son dönemlerini yatalak olarak geçirmişti. Ocak 2024’te ailesi, CTE’nin ölüme katkıda bulunmuş olabileceği ihtimalini gündeme getirdi ve Dr. Du Plessis, beyin dokusu örneklerini inceleyerek tıbbi sonuçlara ulaştı.
AİLE: FUTBOL BABAMI ÖLDÜRDÜ
Stiles’ın oğlu John daha önce futbolun babasını “öldürdüğünü” söylemişti. Duruşmada konuşan John Stiles, babasının çok mütevazı bir insan olduğunu ve başarılarının onu asla değiştirmediğini belirtti. “Evine gittiğinizde bir futbolcu olduğunu asla anlamazdınız. Ailesine çok bağlıydı, futbolu evin kapısında bırakırdı. Aile her zaman öncelikti” dedi. Koroner Mutch’ın “Bu konuşmayı böyle bir günde yapıyor olmamız oldukça garip” demesi üzerine John Stiles, babasının Dünya Kupası’nı kazanmış olmasıyla asla övünmediğini, “Onunla gurur duyuyordu ama biz her zaman bir baba olarak onunla daha çok gurur duyduk” ifadelerini kullandı.
KAFA VURUŞLARININ SİSTEMATİK HASARI
Mahkemede ifade veren John Stiles, babasının antrenman ve maç dönemlerini anlatarak, günde yaklaşık 40 kez, haftada 5 gün olmak üzere 17 yıllık kariyeri boyunca en az 136 bin kez topa kafa vurduğunu hesapladıklarını söyledi. Babasının oynadığı dönemdeki futbol toplarının yaklaşık 16 ons ağırlığında olduğunu ancak ıslandıklarında daha da ağırlaştığını belirtti. Modern topların su emmediğini ancak bilimsel çalışmaların, modern bir topa kafa vurmanın bile bir boksörün yumruğunun yüzde 80’i oranında darbeye eşdeğer olduğunu ortaya koyduğunu aktardı.
HAFIZA KAYBI VE ARTAN KAYGI
John Stiles, babasının 50’li yaşlarının sonu ve 60’lı yaşlarının başında unutkanlık ve kendini tekrarlama gibi belirtiler göstermeye başladığını söyledi. Zihinsel mücadelesi ilerledikçe 2010 yılında kazandığı madalyaları bakım masraflarını karşılamak için sattığını, bu süreçte artan kaygı ve bir felaket hissiyle baş başa kaldığını ifade etti. “Dürüst olmak gerekirse korkuyordu” dedi.
FUTBOL OTOPORİTELERİNE YASAL SÜREÇ
John Stiles, eski futbolcular için daha fazlasını yapılmasını talep eden Football Families for Justice (FFJ) grubunun başkanı. Aralarında onlarca eski futbolcu ve ailesinin de bulunduğu grup, Futbol Federasyonu (FA), Galler Futbol Federasyonu ve İngiliz Futbol Ligi’ne karşı, futbol otoritelerini “ihmal ve görevlerini ihlal etmekle” suçlayarak dava açtı. Davacıların avukatları, futbol otoritelerinin, antrenman ve maçlarda topa tekrar tekrar kafa vurmanın beyin hasarına yol açabileceğini bildiğini ya da bilmesi gerektiğini, risklerin on yıllardır bilindiğini öne sürüyor. FA ise bu yılın mart ayında Yüksek Mahkeme’ye, topa kafa vurmanın veya “ara sıra” yaşanan sarsıntının kalıcı beyin hasarına yol açabileceğinin “bilimsel olarak kanıtlanmadığını” savundu.
BENZER ÖLÜMLER VE YENİ DÜZENLEMELER
Ocak ayında eski İskoçya, Manchester United ve Leeds United savunmacısı Gordon McQueen’in 70 yaşında ölümüyle ilgili yapılan soruşturma, topa kafa vurmanın beyin hasarına “büyük olasılıkla” katkıda bulunduğunu ortaya koymuştu. McQueen’e de CTE teşhisi konulmuştu. McQueen’in televizyon sunucusu kızı Hayley McQueen, 1966 Dünya Kupası’nı kazanan İngiltere takımının artık nörodejeneratif hastalıklar nedeniyle “neredeyse tamamen yok olduğunu” söyledi. FA, Profesyonel Futbolcular Birliği ile ortaklaşa finanse ettiği 2019 tarihli bir araştırmada, futbolcuların nörodejeneratif hastalıktan ölme olasılığının aynı yaştaki genel nüfusa göre 3,5 kat daha fazla olduğunu ortaya koymuştu. FA, 2026 yılına kadar 11 yaş altı genç futbolunda tüm kafa vuruşlarını kademeli olarak kaldırıyor.