Küba’da bu ay üçüncü kez yaşanan ulusal çapta elektrik kesintisi, yaklaşık 10 milyon insanı karanlıkta bırakırken adada gelecek kaygısını da zirveye taşıdı. Temmuz ayında yaşanan ilk iki büyük kesinti arasında Havana’da bir gıda kuyruğunda karşılaştığım iki psikolog, hastaları hakkında açık açık konuşuyordu. İçlerinden biri kırsaldan haftalık olarak getirilen erzakları almak için sırada bekleyen diğer psikoloğa, “Stresli olduğunu söyleyenlerden endişelenmiyorum. Asıl sorun, iyi olduğunu söyleyenlerde. Onlarda ciddi bir şey var” dedi. Komünist yönetimdeki adanın ekonomisi çözülürken ve Trump yönetimi yaptırımları daha da ağırlaştırırken Küba devrimi son nefesini veriyor gibi görünüyor. Ancak Havana’da geçirdiğim yaklaşık 15 yıl boyunca öğrendiysem, Kübalıların ne kadar dayanıklı olduğu ve hükümetin kontrolü sürdürmede ne kadar etkili olduğudur.
HAYAT ARTIK DAYANILMAZ BİR HAL ALDI
Hiçbir zaman kolay olmayan yaşam, çoğu Kübalı için tahammül edilemez bir noktaya geldi. Elektrik, su ve yakıt, artık sahip olması için şanslı olunan, üçüne aynı anda sahip olmanınsa neredeyse imkânsız olduğu lüks öğeler haline geldi. Cuma günkü ikinci ulusal kesintinin ardından Havana’da yaşadığım mahalle 36 saat elektriksiz kaldı. Pazar günü saat 04.00 sıralarında yan evden gelen ışıklarla uyandım. O aniden gelen aydınlatmayla komşularımın ortasında koşuşturduğunu, kıymetli birkaç saatlik elektrikle ellerinden gelen tüm yıkamayı, yemek pişirmeyi ve şarj etmeyi yapmaya çalıştıklarını gördüm. Ertesi sabah yine bir kesintide komşum Jorge ile konuştum. Jorge, hükümetin insanların kendi yiyeceklerini yetiştirmesi yönündeki tuhaf zorunluluğuna uymak için evlerimizin önündeki küçük çimenlik alanları sebze bahçesine çevirmeme ve birkaç kişiye yardım ediyor. Kısa süreli 20. yüzyıla dönüşten çok mutluydu. “Kesintisiz dört saat elektriğimiz oldu. En son ne zaman olmuştu?” dedi.
RUH HALİ HER GEÇEN GÜN DAHA DA KÖTÜLEŞİYOR
Belirsizlik herkesin aklıyla oynuyor. Elektriğin ne zaman gideceğini ve ne kadar süreceğini kimse bilmiyor. Bazen tüm gün süren bir kesintinin ardından elektrik geri geliyor ancak birkaç dakika içinde tekrar gidiyor ve tüm mahalleden toplu bir inilti yükseliyor. Tanıdığım herkes bitkin görünüyor. Hükümet, vatandaşları ne kadar süredir elektriksiz kaldıkları konusunda bilgilendirmek için bir WhatsApp kanalı işletiyor. 30 saati aşan kesintiler artık nadir değil. Birkaç dakikalığına bile elektrik gelse sayaç sıfırlanıyor. Kübalılar bu durumun farkına vararak hükümetin sohbetine dışkı emojileri ya da ABD bayrağı ile yanıt veriyor. Bazıları gece geç saatlerde tencere tava çalmaya başladı ancak hükümetin muhalefeti zımni ihanet olarak gördüğü bir ülkede henüz organize protestolar yok.
ENERJİ KRİZİNİN DERİNLEŞEN NEDENLERİ
Kübalılar adanın inişli çıkışlı tarihinde doruk noktasında bir an yaşadıklarının ve daha fazla sarsıntının gelebileceğinin giderek daha fazla farkına varıyor. Küba devlet televizyonunda her sabah bir sunucu, adadaki en kötü işe sahip olduğu açıkça belli olan bir şekilde, günlük elektrik açığını tahmin etmekle görevlendirilmiş durumda. Diğer ülkelerde yerel haberlerin hava durumu veya trafik raporu vermesi gibi. Kübalılar için daha sıcak yaz aylarının başlaması ve kavurucu sıcaklıklarla başa çıkmak için daha fazla enerji gerektiğinden bu açık daha da kötüleşiyor. Teksas Üniversitesi’nden enerji araştırmacısı Jorge Piñon, “Küba’nın enerji krizinin çözümleri artık Küba’nın içinden gelemez, dışarıdan gelmek zorunda” dedi. Piñon’a göre, Trump yönetiminin petrol sevkiyatlarına uyguladığı ablukanın ötesinde, Küba’nın enerji sektörü, eskiyen santrallerine on yıllar boyunca yapılmayan devlet yatırımı nedeniyle felç durumunda ve bunun kolay bir çözümü yok. “Küba kendi başına yeterli petrol üretiyor ancak termoelektrik santrallerin yarısı her an bakım için devre dışı” diye ekledi.
YARDIMIN GELDİĞİ YOK
Yardımın yolda olduğuna dair hiçbir işaret yok. ABD’nin Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun varlıklarına el koyması, Küba’yı dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip kilit müttefikinden mahrum bıraktı. Rusya, Ukrayna savaşına giderek daha fazla gömülmüş durumda ve eski Soğuk Savaş patronuna milyarlarca dolar borcu olan adaya daha fazla yardım gönderecek durumda değil. Meksika şu ana kadar Trump yönetiminin ABD ekonomik yaptırımları korkusuyla petrol sevkiyatı yapmama tehditlerine kulak veriyor. Trump yönetimi, baskı kampanyasının sıradan Kübalıları değil, üst düzey hükümet yetkililerini hedef aldığını söylüyor. Ancak zirvedekilerin kemer sıkmaya zorlandığına dair çok az işaret var. Eski Küba Devlet Başkanı Raul Castro’nun torunu ve baş güvenlik sorumlusu Raul Guillermo Rodriguez Castro, bir röportajda altın zincir, lüks markalar ve çoğu Kübalının hayal edemeyeceği bir jet sosyete hayatına erişimini gösterdi. Castro, Küba’da üst düzey bir hükümet görevi olmamasına rağmen Trump yönetimiyle süren görüşmelerde adanın muhatabı olarak tanımlandı ve çoğu Kübalının soyundan gelen ayrıcalıkları paylaşmadığından yakındı. Tanıdığım Kübalılar, zaten kırılgan olan yaşam standartlarının hızla düştüğü bir dönemdeki bu küstah sözler karşısında şok oldu. Bir arkadaşım, “Devlet maaşımın her geçen gün nasıl değersizleştiğini, nasıl yaşadığımızı bilmiyorlar sanki” dedi. Arkadaşımın devlet işinde ne kadar az kazandığının farkında olarak aklıma gelen en sade restorana davet ettim. Ancak menülere baktığımızda arkadaşım derin bir iç çekti ve onu rahatlatmakta ne kadar başarısız olduğumu anladım. Menüdeki her yemek, bana söylediğine göre, onun bir ayda kazandığından daha pahalıydı.