Hürmüz Boğazı İran ve ABD arasında imzalanan mutabakat zaptıyla yeniden ticarete açıldı ancak bu hamle petrol piyasasındaki krizi durdurmak için çok geç kalmış olabilir. Ortadoğu’dan yaklaşık dört aydır petrol çıkışı yaşanmazken küresel piyasalar savaş boyunca toplam 1.15 milyar varil petrol arzı kaybetti. Analiz firması Kpler’in verilerine göre bu kayıp petrol piyasasını kırılgan bir noktaya getirdi ve sistem hızla çöküşün eşiğine yaklaşıyor.
PETROL STOKLARI DİPTE
Uluslararası Enerji Ajansı’nın stratejik petrol rezervleri 1990 yılından bu yana en düşük seviyesine geriledi. ABD acil durum rezervi ise 43 yılın en düşük noktasında. Ticari stoklar da operasyonel stres seviyesine ulaştı. ABD Başkanı Donald Trump Versailles’daki G7 zirvesinde yaptığı açıklamada rezervlerin yaklaşık dört hafta içinde tükeneceğini belirtti. Ancak boğazın yeniden açılması petrolün Basra Körfezi’nden yeterli hızda çıkarılmasını sağlamayabilir ve ham petrol stoklarının fiilen tükenmesini engelleyemeyebilir.
FİYATLARDAKİ DÜŞÜŞ GERÇEKÇİ Mİ?
Petrol piyasası Trump’ın zamanlamasının doğru olduğuna inanıyor. İran ile yapılan mutabakat zaptının şekillenip yürürlüğe girmesiyle fiyatlar tahmin edildiği gibi hızla düştü. Brent ham petrolü nisan ortasındaki ateşkes ilanından sonra savaş dönemi zirvesi olan 126.41 dolardan bugün 80 doların altına geriledi. Bu düşüşün altında savaş öncesinde tarihi boyutta aşırı arz edilen petrolün dünyayı en büyük arz şokuna karşı tamponlaması yatıyor. Ancak bu aşırı arz buharlaştı ve hızla endişe verici bir açığa dönüştü.
STOK KRİZİ KAPIDA
Dünya petrol stokları son birkaç ayda 190 milyon varil keskin bir düşüş yaşadı. ABD geneline yakıt pompalayan kritik petrol merkezi Oklahoma’daki Cushing’de operasyonel stres seviyesine ulaşıldı. Durum yalnızca Cushing ile sınırlı değil dünyanın dört bir yanındaki depolama tesisleri kritik eşiğe yaklaşıyor. Trump boğaz yeniden açılmasaydı büyük bir ekonomik felaketin kaçınılmaz olacağını ve bunun kendisine Büyük Buhran dönemini yöneten eski Başkan Herbert Hoover ile kıyaslanmasına yol açacağını söyledi.
BOĞAZIN AÇILMASI YETMEYEBİLİR
Boğazın yeniden açılması dünyanın stok sorununu hemen çözmeyecek. Petrol akışının normale dönmesi için boğazın mayınlardan temizlenmesi boş tankerlerin bölgeye geri dönmesi üretimin yeniden başlaması ve petrolün yavaş yolculuğuna başlaması gerekiyor. Petrol endüstrisi bu sürecin normale yakın akışa dönüşmesinin aylar alabileceğini düşünüyor. Petrol piyasası gerçekten normale dönene kadar sistem stoklara dayanmaya devam edecek.
UZMANLARDAN UYARI
Birçok sektör analisti petrol fiyatlarının çok fazla düştüğünü ve piyasanın tanklar dolmadan petrolün tükenme riskini yeterince fiyatlamadığını belirtiyor. RBC Capital Markets Küresel Emtia Stratejisi Başkanı Helima Croft piyasanın şu an olunan noktanın çok ilerisine atladığını ve herkesin bu iş bitti diye düşündüğünü ancak eskiye dönüş için büyük bir lojistik zorluk bulunduğunu ifade etti.
ENERJİ PİYASASI BEKLENTİSİ
Kpler analisti Matt Smith ABD’li tüketicilerin yaz aylarında daha yüksek fiyatlarla karşılaşacağını söyledi. Anlaşma iyimserliği nedeniyle bu henüz gerçekleşmemiş olsa da piyasa güçlerinin devreye girmesi gerektiğini vurguladı. Matematik de bu durumu doğruluyor: Küresel petrol piyasası talepten yaklaşık 5 milyon varil daha fazla arz yapsa bile kaybedilen 1.15 milyar varilin geri kazanılması yaklaşık bir yıl sürecek.
TİCARET MANTIĞI VE RİSK DENGESİ
Asset manager Infrastructure Capital Advisors CEO’su Jay Hatfield piyasanın her zaman mantıklı olmadığını ve nakit sıkıntısı çeken OPEC üyelerinin yeniden üretime geçmesiyle dengeyi değiştirmenin zor olacağını belirtti. Macquarie Group global petrol ve gaz stratejisti Vikas Dwivedi ise savaş öncesi aşırı petrol bolluğunun hala bir tampon sağladığını ancak yastığın tüketildiğini söyledi. Dwivedi ABD dizel stoklarının 2003’ten beri en düşük seviyede olmasına rağmen bu düşüşün 5 yıllık ortalamadan yalnızca yüzde 12.4 gerilediğine dikkat çekti.