Mars’ın yüzeyindeki kuzey ve güney yarımküreler arasındaki farklar, yalnızca dış görünümle sınırlı değil. Bilim insanları, Kızıl Gezegen’in güney yarımküresindeki yüksek alanların altında bulunan mantonun, kuzeydeki bölgelere göre yaklaşık 200 ila 400 santigrat derece daha sıcak olduğunu ortaya koydu. Nature dergisinde yayımlanan bu araştırma, Mars’ın derinliklerinde büyük ölçekli bir termal asimetri bulunduğunu gösteriyor.
MANTONUN SICAKLIK FARKLARI
Caltech’ten yapılan açıklamada, güneydeki iç bölgenin bazı kesimlerinin kısmen erimiş olabileceği belirtildi. Çalışmaya, doktorasını Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü’nde (Caltech) tamamlayan Alexander Berne liderlik etti. Araştırmacılar, Mars’ın iç yapısını doğrudan gözlemlemek yerine, gezegenin çevresinde görev yapan Mars Global Surveyor, Mars Odyssey ve Mars Reconnaissance Orbiter uzay araçlarından elde edilen verileri kullandı.
UZAY ARAÇLARINDAN ELDE EDİLEN VERİLER
Ekip, uzay araçlarının hızlarındaki küçük değişimleri inceleyerek Mars’ın yerçekimi alanını yeniden oluşturdu. Ardından “gelgit tomografisi” olarak adlandırılan yöntemle Mars’ın Güneş’in çekimine verdiği mevsimsel tepki analiz edildi. Mars’ın yörüngesinin hafif eliptik ve dönme ekseninin eğik olması nedeniyle Güneş’in gezegen üzerindeki çekim etkisi yıl boyunca değişiyor. Bu küçük değişiklikler, Mars’ın biçiminde ve yerçekimi alanında ölçülebilir farklılıklar meydana getiriyor.
KÜÇÜK DEĞİŞİKLİKLERİN ETKİLERİ
Araştırmacılar, bu verilerle Mars mantosunun kuzey ve güney yarımkürelerde aynı özelliklere sahip olmadığını belirledi. Modellemeye göre mantonun mekanik sertliği, iki yarımküre arasında yüzde 20’den fazla değişiyor. Güneydeki kayaların daha yumuşak olması ise bölgenin daha sıcak olduğuna işaret ediyor. Mars’ın kuzey yarımküresinde alçak, düz ovalar bulunurken, güney yarımküre daha yüksek ve engebeli bir yapıya sahip.
Yeni araştırma, “Mars kabuksal ikiliği” olarak bilinen bu farkın gezegenin derinliklerine kadar uzandığını ortaya koyuyor. Güney yüksek alanlarının altındaki mantonun, kuzey ovalarının altındaki mantoya kıyasla 200-400 derece daha sıcak olduğu hesaplandı. SICAKLIK FARKININ NEDENLERİ
Bilim insanları sıcaklık farkının nedenini henüz kesin olarak bilmiyor. Öne çıkan ihtimaller arasında, Mars’ın geçmişinde gerçekleşen dev bir göktaşı çarpışmasının gezegenin kuzeyini değiştirmesi veya güney mantosundaki konveksiyon hareketleri yer alıyor. Ayrıca, güneydeki daha kalın kabuğun bir battaniye gibi davranarak gezegenin içinden gelen ısının dışarı çıkmasını engellemesi de muhtemel nedenler arasında. Araştırmacılara göre, bu mekanizmalardan birden fazlası birlikte etkili olmuş olabilir. Bulgu, ayrıca Mars’ın güneyindeki güçlü manyetik anomalilerin ve NASA’nın InSight görevinin bölgede tespit ettiği farklı sismik davranışların açıklanmasına yardımcı olabilir.