Ekim ayı, her yıl olduğu gibi bu yıl da Nobel dönemine sahne oluyor. Fizik, kimya ve tıp alanındaki bilim insanları, Stockholm’de kimin altın madalyayı kazanacağını merak içerisinde beklemekte. Ancak matematikçiler için bu dönem, ne yazık ki, her zamanki gibi biraz buruk geçiyor, zira matematik alanında Nobel Ödülü bulunmuyor.
NOBEL ÖDÜLÜNÜN YETERSİZLİĞİ
Matematik dalında hiçbir zaman Nobel Ödülü verilmemesi, sıkça tartışılan bir konu. Üstelik halk arasında yayılan bir efsanenin aksine, Alfred Nobel’in bu kararı kıskançlık ya da aşk gibi duygusal nedenlerle aldığına dair bir kanıt mevcut değil. Söylentilere göre Nobel, sevgilisi Sofie Hess’in ünlü matematikçi Gösta Mittag-Leffler ile bir ilişkisi olduğunu öğrendiğinde matematiği ödül listesinden çıkarmıştı. Ancak gerçek neden, çok daha sıradan ve Nobel’in karakterini daha iyi yansıtan bir nitelikte. 1833-1896 yılları arasında yaşamış olan İsveçli kimyager ve sanayici Alfred Nobel, keşiflerin insanlığa yarar sağlayacağına inanan bir idealistti. Ancak en bilinen icadı dinamit olmuştu. Vasiyetinde ise “insanlığa en büyük yararı sağlayanlara” ödül verilmesini talep etmiştir. Nobel, “Fizik ve kimya ödülleri İsveç Bilimler Akademisi tarafından, fizyoloji veya tıp ödülü Karolinska Enstitüsü tarafından, edebiyat ödülü Stockholm Akademisi tarafından, barış ödülü ise Norveç Parlamentosu’nun seçeceği beş kişilik bir komite tarafından verilecektir” diye yazmıştı.
EKONOMİ ÖDÜLÜNÜN EKLENMESİ
Matematik bu ödül listesinde hiç yer almadı. Ancak 1969 yılında, İsveç Merkez Bankası tarafından sağlanan destekle ekonomiye bir ödül eklenmişken, matematik hâlâ dışarıda kalmaya devam etti. Nobel’in “uygulamalı bilim”lere olan ilgisi, en yaygın açıklama olarak öne çıkıyor. mühendislik, teknoloji ve insan hayatını doğrudan etkileyen keşifler kesinlikle onu büyülemiştir. Matematik, onun için fazla soyut ve gerçek dünyadan kopuk bir alan olarak algılanmış olabilir. Günümüzde bile, Nobel ödüllerinin deneysel ve somut buluşlara öncelik verdiği gözlemleniyor. Fizik dalında, teorik çalışmalara dayansa da, son yıllarda süperiletken devrelerde kuantum tünelleme ya da makine öğrenimi gibi mühendisliğe yakın konular ödüllendirilmektedir.
MATEMATİK VE SAYGI
IFL Science’a göre, bu konuyla ilgili bir başka açıklama, İsveç’te matematikçilerin zaten saygı gören bir konumda olmalarıdır. Mittag-Leffler, dönemin kralı Oscar II’nin dostuydu ve Avrupa genelinde matematikçilere ödüllerin verilmesini sağlamıştır. Sadece matematik değil, mühendislik, biyoloji ve çevre bilimleri gibi alanlar da Nobel kategorilerinde bulunmaktadır. Ancak bu alanlar zaman zaman dolaylı yollarla ödüllere dahil olabiliyor. Örneğin tıp veya fizyoloji ödülleri, sıklıkla biyoloji kaynaklı buluşlara -DNA’nın yapısının keşfi, genetik ve immünoloji çalışmalarında olduğu gibi- verilmektedir. Ayrıca yarı iletkenler, malzeme bilimi veya lazer teknolojisi gibi mühendislik başarıları da fizik veya kimya altında ödüllendirilmektedir. Dolayısıyla matematikçilerin özel bir Nobel ödülü olmasa da, başka ödüller mevcuttur: Fields Madalyası, Abel Ödülü ve elbette her Nobel ödüllü keşfin temellerinin matematiksel denklemler üzerine inşa edildiği gerçeği.