Ekim ayı, her yıl olduğu gibi bu yıl da Nobel sezonuna tanıklık ediyor. Fizik, kimya ve tıp alanlarındaki bilim insanları, Stockholm’de kimin altın madalyayı kazanacağını merakla bekliyor. Ancak matematikçiler için bu dönem her zamanki gibi buruk geçiyor, zira bu alanda bir Nobel Ödülü mevcut değil.
MATEMATİK NEDEN YER ALMIYOR? Matematik dalında hiç Nobel Ödülü verilmemesi tarihi bir gerçeği yansıtıyor. Üstelik, Alfred Nobel’in bu kararı kıskançlık ya da aşk yüzünden aldığına dair yaygın bir efsane olsa da, bununla ilgili somut bir kanıt bulunmuyor. Söylentilere göre Nobel, sevgilisi Sofie Hess’in ünlü matematikçi Gösta Mittag-Leffler’le olan ilişkisinden etkilenerek matematiği Nobel ödülleri listesinden çıkarmıştı. Ancak gerçekler çok daha sıradan; Nobel, 1833-1896 yılları arasında yaşamış olan İsveçli bir kimyager ve sanayici olarak, keşiflerin insanlığa fayda sağlamasını hedeflemiş idealist bir kişilikti. Bununla birlikte, en tanınmış buluşu dinamit olarak biliniyor. Vasiyetinde, “insanlığa en büyük yararı sağlayanlara” ödül verilmesini istemişti. “Fizik ve kimya ödülleri İsveç Bilimler Akademisi tarafından, fizikoloji veya tıp ödülü Karolinska Enstitüsü tarafından, edebiyat ödülü Stockholm Akademisi tarafından, barış ödülü ise Norveç Parlamentosu’nun seçeceği beş kişilik bir komite tarafından verilecektir” ifadelerini kullanmıştı.
EKONOMİ ÖDÜLÜ ÖZEL BİR DURUMDUR Bu listede matematiğe yer verilmemesi dikkat çekici. 1969 yılında İsveç Merkez Bankası’nın desteği ile ekonomi ödülü eklenmiş, ancak matematik hâlâ dışarıda kalmıştı. Bunun en yaygın gerekçesi, Nobel’in uygulamalı bilimlere olan ilgisi olarak öne çıkıyor. Mühendislik, teknoloji ve insan yaşamını doğrudan etkileyecek buluşlar onun ilgisini çekiyordu. Matematik, muhtemelen onun gözünde soyut ve gerçek dünyadan kopuk bir alan olarak değerlendiriliyordu. Günümüzde bile Nobel ödüllerinin deneysel ve somut buluşlara öncelik verdiği gözlemleniyor. Örneğin fizik ödülü, teorik bilgilerin yanı sıra mühendisliğe yakın alanlarda yapılan ilerlemeleri de kapsıyor.
MATEMATİKÇİLERİN SAYGI GÖRMESİ Ayrıca, başka bir görüşe göre, İsveç’te matematikçilerin saygı görmesi de durumun açıklamasını oluşturuyor. Mittag-Leffler, döneminin kralı Oscar II’nin yakın çevresindeydi ve Avrupa genelinde matematikçilere ödüller verilmesini sağlamakta etkili olmuştu. Matematik dışında mühendislik, biyoloji ve çevre bilimleri gibi birçok alan, Nobel kategorileri arasına girmiyor. Ancak bu alanlar dönem dönem dolaylı yoldan ödül kapsamına girebiliyor. Örneğin, tıp ya da fizyoloji ödülleri genellikle biyoloji tabanlı buluşlara – DNA’nın yapısının keşfi, genetik ve immünoloji gibi konulara – verilirken, mühendislik başarıları da fizik ya da kimya altında değerlendirilebiliyor. Yani matematikçilerin kendilerine ait bir Nobel ödülü olmaması bir eksiklik olsa da, kendilerine ait önemli alternatif ödüller mevcut: Fields Madalyası, Abel Ödülü ve belki de en önemlisi, her Nobel ödüllü keşfin temelinin matematiksel denklemlerle inşa edildiği gerçeği.