Rotterdam Merkez Kütüphanesi 2030’da yeniden açıldığında, onu simgeleyen dev sarı havalandırma boruları, iç içe geçen yürüyen merdivenler, basamaklı teraslar ve endüstriyel silüet korunmuş olacak. Yeni cam cepheler ise gün ışığını binanın derinliklerine taşıyacak, ek girişler yapıyı çevresindeki sokaklara ve meydana bağlayacak. Ancak projenin en iddialı dönüşümü, ziyaretçilerin belki de hiç fark etmeyeceği bir alanda gerçekleşecek.
Geçen yıl kapanan kütüphanenin yenileme süreci, binanın nasıl deneyimleneceğine dair titiz bir yeniden tasarımı içeriyor. Hollandalı Powerhouse Company’nin mimarları yalnızca iç mekânları tasarlamıyor; yapının kamusal alan olarak nasıl işlev görmesi gerektiğini de yeniden düşünüyor. Bu proje, dünyanın önde gelen mimarlık ofislerinin iç mekân, mobilya ve sergi tasarımını tek bir yaratıcı vizyon altında birleştirdiği daha geniş bir dönüşümün parçası.
MİMARİ VE İÇ MEKÂN TASARIMI TEK ELDEN
Powerhouse Company’nin Atelier Oslo ve Lundhagem ile birlikte yürüttüğü yenilemenin mimarı Albert Takashi Richters, 43 yıllık kütüphaneyi yeni nesle uyarlarken binanın özgün konseptine sadık kalmanın önemini vurguladı. Binanın ilk mimarları Johannes van den Broek ve Jaap Bakema, kütüphaneyi yalnızca kitap deposu olarak değil, dikey bir kamusal meydan olarak tasarlamıştı. Takashi Richters, “İnsanlarla karşılaştığınız, şehrin bir araya geldiği açık bir bilgi alışverişi mekânı hayal etmişlerdi. Şehir için bir tür meydan gibi” dedi.
Rotterdam için çok önemli bir ikon olan bu binanın imajını korumak istediklerini belirten Takashi Richters, “Bu imajı, bu fikirleri korumak ve mümkün olduğunca öne çıkarmak istedik” diye konuştu. Kütüphane ilk kez 1983’te açıldığında yalnızca kütüphanenin ne olabileceğine dair değil, kamusal bir binanın nasıl görünebileceğine dair de alışılmış kalıpları zorlamıştı. Birkaç yıl önce tamamlanan Paris’teki Centre Pompidou gibi, binanın genellikle gizlenen altyapısı açığa çıkarılmış ve ziyaretçilerin yapıyı deneyimleme biçimi değişmişti.
Parlak sarı havalandırma kanalları cephenin parçası haline gelirken, Rotterdam’ın pazar meydanına doğru basamaklanan teraslar binanın devasa ölçeğini yumuşatmıştı. Takashi Richters, yenilemenin tüm bu nitelikleri ortaya çıkarmak ve yeni bir döneme uyarlamakla ilgili olduğunu söyledi. “Kütüphanenin tasarımını gerçekten özüne döndürmeye, modernize etmeye ve binanın eski olmasına rağmen özgün konseptinde gömülü olan ve bugün hâlâ geçerliliğini koruyan fikirleri kutlamaya çalıştık” dedi.
ÇOK İŞLEVLİ YAPILAR ÇAĞINDA BÜTÜNLEŞİK TASARIM
Özgün kütüphaneden ortaya çıkan temel fikirlerden biri de yapıyı “şehrin oturma odası” haline getirmekti. Takashi Richters, evlerde kitaplıkların genellikle odanın ortasında değil, duvara karşı konumlandığını ve yanında oturma ya da dinlenme alanı bulunduğunu söyledi. Bu nedenle mimarlar, geniş açık katları bağımsız kitaplık sıralarıyla doldurmak yerine, koleksiyonun büyük bölümünü her katı sabitleyen merdivenler, asansörler ve servis şaftları çevresinde yeniden düzenleyecek.
Takashi Richters, “Bu çekirdekleri kullanmak, kütüphanede çok daha fazla açıklık yaratma fırsatı da verdi. Elbette bu, 80’lerde zaten var olan kavramlardan biriydi: gerçekten keşfedebileceğiniz bir kütüphane yaratmak” dedi. Aynı fikir, ziyaretçilerin bina içindeki hareketine de yansıyor. Açık yürüyen merdivenlerin yanı sıra, yenileme kapsamında üst katları birbirine bağlayan geniş ahşap merdivenli yeni bir eklenti inşa edilecek. “Kütüphanede hiçbir çıkmaz sokak olmamasına gerçekten özen gösteriyoruz; bu da keşif duygusunu güçlendiriyor” ifadesini kullandı.
Powerhouse Company ayrıca banklar ve diğer entegre mobilyaların tasarımına da katkı sağladı. Rotterdam şehri için mimari ve iç mekân tasarımını tek ekibe vermek yalnızca yaratıcı bir tercih değil, aynı zamanda pratik bir karardı. İki disiplini ayırmak, zaten karmaşık olan kamusal projeyi yavaşlatma ve tutarlı bir sonuç elde etmeyi zorlaştırma riski taşıyordu. OMA, Snøhetta ve Herzog & de Meuron gibi büyük mimarlık ofisleri bugün yalnızca binaları değil, onları tanımlayan iç mekânları, nesneleri ve deneyimleri de şekillendirmek için disiplinler arası çalışıyor.
Bütünleşik tasarım onlarca yıldır var olsa da, binalar çok işlevli hale geldikçe yeni bir önem kazandı. Kamusal kütüphanelerin yalnızca koleksiyonlara erişim sağlamaktan daha fazlasını yapması bekleniyor. Ofisler etkinlik mekânı ve sosyal alan olarak işlev görürken, oteller restoran, özel kulüp ve kültür destinasyonlarına dönüşüyor. Londra’daki Royal College of Art Mimarlık Okulu Dekan Vekili Sandra Denicke-Polcher, bu eğilimin son 20 ila 30 yıldır geliştiğini ancak mimarların projelerinde farklı alanlardan uzmanları bir araya getirmesiyle giderek daha görünür hale geldiğini söyledi.
“Mimarlığın karmaşıklığı çoğu zaman yanlış anlatılıyor. Disipliner silolar oluşturmamanın önemi büyük çünkü birinin tüm bunları bir araya getirmesi gerekiyor ve bunun işlemesi lazım” dedi. “Mimar binayı ve kabuğu teslim edip sonra başka birinin mobilyayı getirdiği bir durum değil bu; mobilyalar uymayabilir. Uzayda nasıl hareket ettiğimize ve mekânı nasıl yaşadığımıza dair genel bir konsept var. İşte tam bu noktada mimar biraz yaratıcı gibi çalışıyor” diye ekledi.
Bu yaklaşım, bir binanın yapısından döşemelerine kadar her öğenin tek bir mimari vizyona katkıda bulunduğu Gesamtkunstwerk, yani “bütünsel sanat eseri” fikrini anımsatıyor. Bütünleşik düşünceye geçiş, tasarımın kendisini de yeniden şekillendiriyor; mobilya, iç mekân ve mekânsal deneyimler giderek daha fazla bir bütünün parçası olarak değerlendiriliyor. Bu yılın başlarında Milano Tasarım Haftası sırasında düzenlenen dünyanın en büyük mobilya fuarı Salone del Mobile, üreticileri, mimarları, tasarımcıları ve tedarikçileri büyük ölçekli projeler ve komple çevreler oluşturmak için bir araya getiren yeni platform Salone Contract’ı başlattı.
Girişim, OMA ile birlikte geliştiriliyor. OMA’nın yönetici ortağı ve mimarı David Gianotten, tartışmanın bireysel nesnelerin ötesine geçtiğine inanıyor. Milano Tasarım Haftası’nda “Mesele nesneler değil, iç mekân çevresinin toplam çözümüyle ilgili. Modern mimaride doğru insanları bir araya getirip bu ekosistemde çalışmayı görüyorsunuz” dedi. Bu yaklaşımın projenin yaşam döngüsü boyunca iş birliğine bağlı olduğunu belirten Gianotten, “Müşteri, tasarımcı, üretici, müteahhit arasındaki iş birliği… Tüm bu taraflar önemli; ayrıca sonrasında kullanıcı, işletmeciler ve hatta yenileyenler de önemli” ifadelerini kullandı.
Takashi Richters için mimari ve iç mekân hiçbir zaman tamamen ayrı disiplinler olmadı. “Bence mimarlar her zaman bir şekilde iç mekânı düşünür. İç mekân tasarımcısı olmasak bile, iç mekânın mekânsal niteliklerini düşünürsünüz” dedi. Ancak Rotterdam Merkez Kütüphanesi gibi kamusal binalarda mimari ile iç mekân arasındaki ilişki, binanın amacını desteklemeli ve insanların bir araya gelme, öğrenme, çalışma ve etkileşim kurma biçimlerini mümkün kılmalı. Takashi Richters, bir projenin başarısının ziyaretçilerin kaç mimari detay hatırladığıyla değil, binanın günlük yaşamın doğal bir parçası haline gelmesiyle ölçüleceğini söyledi. “Mimari, binadayken başarmak istediklerinizin ya da yapmak istediklerinizin önüne geçmemeli” dedi ve ekledi: “Bu anlamda umarım kütüphanenin büyük kısmı görünmez kalır.”