NASA, sadece birkaç ay önce şekillenmeye başlayan Ay üssü planları kapsamında somut adımlar atmaya başladı. Uzay ajansı, Ay yüzeyine iniş araçları, keşif araçları ve diğer ekipmanları taşımak için bir strateji belirlerken, Salı günü yaptığı açıklamayla üç farklı şirkete toplam 590 milyon dolar ödeyeceğini duyurdu. Astrobotic, Firefly ve Intuitive Machines’e verilen bu dört görev, bilimsel araçlar ve diğer yükleri Ay’a ulaştırmayı hedefliyor. Söz konusu hamleler, gelecekteki insanlı keşifler için robotik araçlarla altyapı oluşturma çabalarının bir parçası olarak değerlendiriliyor.
AY ÜSSÜNÜN İLK AŞAMASI 2028'E KADAR SÜRECEK
NASA’nın Ay üssü program yöneticisi Carlos García-Galán, duyurulan anlaşmaların kalıcı bir Ay yerleşimi inşa etme planının “1. Aşama”sını oluşturduğunu belirtti. Bu ilk aşamanın 2028 yılına kadar sürmesi ve yaklaşık 10 milyar dolara mal olması bekleniyor. NASA, geçtiğimiz ay da programın ilk aşaması kapsamında daha önce sözleşmesi yapılan üç görevin ismini “Ay Üssü” olarak değiştirme kararı almıştı. Ajans ayrıca Mayıs ayında, Ay yüzeyinde kullanılacak araçların üretimi ve bir Ay üssü konumunun haritalanması için drone gönderilmesi amacıyla toplam değeri 1 milyar doları aşan ek sözleşmeler imzaladı. 2. ve 3. aşamalar ise 2030’lu yıllarda Ay’da ilk basınçlı yaşam alanlarının kurulması ve enerji jeneratörlerinin yerleştirilmesini içeriyor. NASA, astronotların bu yerleşimlerde “yarı kalıcı” olarak yaşayıp çalışmasını hedefliyor. Tüm bu planlar, uzay programında son on yılda büyük ilerleme kaydeden Çin ile rekabet etme stratejisinin bir parçası. Kanun yapıcılar, Çin’in çabalarının ABD’nin uzaydaki teknolojik üstünlüğünü tehdit ettiği konusunda sık sık uyarılarda bulunuyor.
MAVİ AY PROJESİNDE BÜYÜK ENGEL
NASA, tüm bu planlara rağmen önemli engellerle karşı karşıya. Amazon’un kurucusu Jeff Bezos’un sahibi olduğu Blue Origin, dev robotik iniş aracı Blue Moon’un bir prototipini bu yıl içinde Ay’ın güney kutbuna göndermeye hazırlanıyordu. Su buzu rezervlerine ev sahipliği yaptığı düşünülen güney kutbu, bu buzun roket yakıtına veya içme suyuna dönüştürülebilmesi nedeniyle büyük önem taşıyor. Ancak Blue Origin, Mayıs ayında New Glenn roketlerinden birinin fırlatma rampasında aniden patlaması ve aylar sürecek bir yeniden inşa süreci gerektiren kritik altyapıyı tahrip etmesiyle büyük bir darbe aldı. Blue Moon fırlatmasının bu nedenle ne kadar erteleneceği henüz netlik kazanmış değil. García-Galán, ihtiyaç halinde Blue Moon iniş aracının farklı bir araçla fırlatılabileceğini ima ederek, Blue Origin’in roket ve rampa çalışmalarının ajansın takvimine uymaması durumunda “başka seçenekleri değerlendirdiklerini” söyledi. NASA Yöneticisi Jared Isaacman, New Glenn kazasının ardından yaptığı açıklamada, ajansın engellerle karşılaşıldığında özel sektör ortaklarıyla aktif bir rol üstleneceğini vurguladı.
ÖZEL SEKTÖR ORTAKLARI VE RAKİPLER
Blue Origin, NASA’nın tek ortağı olmasa da Blue Moon iniş aracı, diğer robotik araçlardan çok daha büyük ve mürettebat taşıyacak bir versiyonu da içerecek şekilde iki versiyon halinde geliştiriliyor. SpaceX de astronotların Ay’a gidiş-dönüşü için Starship roketini geliştirmeye devam ediyor, ancak dev araç henüz operasyonel değil. Bununla birlikte, NASA’nın Ay yüzeyine yük taşımak için başvurabileceği başka oyuncular da bulunuyor. Teksas merkezli Firefly, geçen yıl Blue Ghost aracını Ay ekvatoru yakınına indirerek tamamen başarılı bir görev gerçekleştiren tek şirket oldu. Yine Teksas merkezli Intuitive Machines ise iki kez Ay’ın güney kutbu yakınına iniş aracı gönderdi, ancak her iki seferde de araçlar devrildi. García-Galán, NASA’nın bu yıl Ay üssü inşasıyla ilgili bir dizi duyuru ve sunumunun, özel sektör ortaklarını daha fazla yenilik yapmaya teşvik etmeyi amaçladığını belirtti.
AY ÜSSÜNÜN MALİYETİ VE SİYASİ BOYUT
NASA, Ay üssünün toplam maliyetinin yaklaşık 30 milyar dolar olacağını tahmin ediyor. Ay üssü, şu ana kadar yaklaşık 100 milyar dolara mal olan ve insansız bir test görevi ile Nisan ayında gerçekleştirilen tarihi insanlı Ay uçuşundan oluşan Artemis programının ayrılmaz bir parçası. NASA şimdi, 50 yıl aradan sonra ilk kez insanları Ay yüzeyine geri göndermeye ve nihayetinde bir yerleşim kurmaya hazırlanıyor. Hem ABD hem de Çin, Ay’da üs kurmayı planlıyor. Kongre’nin her iki kanadındaki üyeler, Çin ile rekabet uyarıları yaparak Ay keşif çalışmalarının finansmanını artırma çabalarını destekliyor. Trump yönetimi, NASA’nın bilim bütçesinin neredeyse yarı yarıya kesilmesini önerse de, “ABD’nin hakimiyetini tesis etmek” için Ay üssüne ayrılan fonu artırmayı hedefliyor. Ancak kalıcı bir Ay yerleşimi kurmanın önünde teknolojik, siyasi ve etik sorular bulunuyor. Uzmanlar, Ay’da böyle bir koloniyi destekleyecek altyapının büyük ölçüde eksik olduğu konusunda uyarıyor. Ay’da doğru zamanı tutma sorunu bile henüz çözülmüş değil. Trump’ın sunduğu yasa tasarısı NASA’ya altı yıl içinde harcanmak üzere yaklaşık 10 milyar dolar sağladı, ancak bu fonların büyük kısmı belirli amaçlar için ayrıldı. Bu miktarın yaklaşık 2,6 milyar doları Gateway adlı bir Ay uzay istasyonu inşa etmek için ayrılmıştı, ancak NASA Mart ayında kaynakların Ay yörüngesindeki altyapı yerine yüzeydeki altyapıya harcanmasının daha doğru olacağını belirterek bu planları rafa kaldırdı.